DeHieu.comDễ Hiểu
Hợp đồng, hoá đơn, chứng từ giải nghĩa

Hoá đơn điện tử là gì: hoá đơn có mã, không có mã của cơ quan thuế và bản in ra giấy

Hoá đơn điện tử giải nghĩa cho người không làm kế toán: có mã và không có mã của cơ quan thuế khác nhau ra sao, bản in ra giấy dùng được vào việc gì, tra ở đâu.

Office worker in Thanh Hoa at a small accounting desk comparing a laptop with a dim blank screen against a folder of receipts, seen from over the shoulder, desk lamp glow

Hoá đơn điện tử là hoá đơn được lập, gửi, nhận và lưu trữ dưới dạng dữ liệu điện tử, thay cho tờ hoá đơn giấy in sẵn theo quyển ngày trước. Nó có giá trị như hoá đơn giấy, và ở Việt Nam hiện nay gần như mọi doanh nghiệp, phần lớn hộ kinh doanh đều phải dùng hoá đơn điện tử theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

Với người mua, điều cần hiểu không phải là cách xuất hoá đơn mà là đọc được tờ hoá đơn mình nhận: nó thuộc loại nào, có được cơ quan thuế cấp mã không, bản PDF hay bản in ra giấy có giá trị đến đâu, kiểm tra thật giả ở đâu. Bài này giải nghĩa những khái niệm đó ở mức nguyên tắc; mức cụ thể và thủ tục do văn bản hiện hành quy định và đã thay đổi nhiều lần.

Từ quyển hoá đơn giấy đến dữ liệu điện tử

Trước đây, người bán mua hoặc tự in quyển hoá đơn giấy, mỗi tờ có nhiều liên: một liên giao khách, một liên lưu, một liên dùng nội bộ. Việc quản lý tốn kém, hoá đơn giả và hoá đơn ghi khống khó phát hiện. Hoá đơn điện tử ra đời để giải quyết những vấn đề đó: dữ liệu hoá đơn được tạo bằng phần mềm, ký bằng chữ ký số của người bán, và được chuyển đến cơ quan thuế theo cách quy định.

Điều này có nghĩa là thứ có giá trị pháp lý là tệp dữ liệu điện tử, thường ở định dạng có cấu trúc để máy đọc được, kèm chữ ký số. Tệp PDF hay hình ảnh mà bạn nhận qua thư điện tử là bản thể hiện, giúp người đọc nhìn thấy nội dung. Khi cần kiểm tra hay lưu trữ cho mục đích kế toán, tệp dữ liệu gốc mới là thứ quan trọng nhất.

Với người dân mua hàng thông thường, bạn thường chỉ nhận một thư điện tử hoặc tin nhắn có đường dẫn để xem hoá đơn, kèm mã tra cứu. Với doanh nghiệp mua hàng, kế toán cần lưu đủ tệp dữ liệu gốc để làm chứng từ và kê khai thuế. Cùng một tờ hoá đơn, hai đối tượng quan tâm đến hai phần khác nhau.

Hoá đơn có mã và không có mã của cơ quan thuế

Đây là cách phân loại người mua hay thấy ghi trên hoá đơn nhất. Khác nhau chủ yếu ở thời điểm dữ liệu đi qua cơ quan thuế.

Tiêu chíHoá đơn có mã của cơ quan thuếHoá đơn không có mã của cơ quan thuế
Bản chấtNgười bán gửi dữ liệu cho cơ quan thuế cấp mã trước, rồi mới gửi cho người muaNgười bán gửi thẳng cho người mua, dữ liệu được chuyển cho cơ quan thuế theo quy định
Dấu hiệu nhận biếtTrên hoá đơn có một dãy mã của cơ quan thuếKhông có dãy mã cấp bởi cơ quan thuế
Thường gặp ởPhần lớn doanh nghiệp, hộ kinh doanhMột số nhóm doanh nghiệp đáp ứng điều kiện theo quy định, thường thuộc các lĩnh vực đặc thù và có hạ tầng tốt
Giá trị với người muaCó giá trị như nhau khi lập đúng quy địnhCó giá trị như nhau khi lập đúng quy định

Ngoài hai loại trên còn có hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối chuyển dữ liệu với cơ quan thuế, hay gặp ở cửa hàng bán lẻ, nhà hàng. Về cơ chế, đây là một dạng hoá đơn có mã, được thiết kế để in nhanh tại quầy. Chế độ hoá đơn cho hộ kinh doanh đang thay đổi, phần đó có bài riêng ở danh mục thuế kinh doanh của trang.

Đọc một hoá đơn điện tử: những phần người mua nên nhìn

Thông tin người bán. Tên, mã số thuế, địa chỉ của bên bán. Đối chiếu với tên cửa hàng hay công ty bạn đã mua để chắc chắn hoá đơn do đúng người bán lập.

Thông tin người mua. Với cá nhân mua lẻ, phần này có thể để trống hoặc ghi tên; với doanh nghiệp, cần đúng tên, mã số thuế, địa chỉ như trên giấy đăng ký. Sai thông tin này là lý do phổ biến khiến kế toán yêu cầu xử lý lại.

Hàng hoá, dịch vụ và số tiền. Tên hàng, số lượng, đơn giá, thành tiền, thuế và tổng tiền. Kiểm xem có khớp với thứ bạn đã mua và số tiền bạn đã trả không.

Ký hiệu, số hoá đơn, ngày lập. Đây là "danh tính" của tờ hoá đơn, dùng khi tra cứu và khi cần đối chiếu với người bán.

Mã của cơ quan thuế và mã tra cứu. Hoá đơn có mã thì có dãy mã của cơ quan thuế. Ngoài ra, phần mềm hoá đơn của người bán thường cấp một mã tra cứu để bạn xem lại hoá đơn trên trang của nhà cung cấp phần mềm.

Chữ ký số. Hoá đơn điện tử hợp lệ được ký số bởi người bán. Khi mở tệp gốc bằng phần mềm phù hợp, bạn có thể thấy trạng thái chữ ký.

Bản in ra giấy và bản PDF: dùng được vào việc gì

Nhiều người hỏi: in hoá đơn điện tử ra giấy thì tờ giấy đó có phải hoá đơn không. Câu trả lời ngắn là tờ giấy in ra chỉ là bản thể hiện của dữ liệu điện tử. Quy định về chuyển đổi hoá đơn điện tử sang dạng giấy có tồn tại, chủ yếu để phục vụ lưu trữ, ghi sổ kế toán hoặc theo dõi; còn giá trị gốc vẫn nằm ở dữ liệu điện tử đã ký số. Điều kiện cụ thể của bản chuyển đổi do văn bản hiện hành quy định.

Với người tiêu dùng, bản PDF hay bản in thường đủ cho các việc thông thường như đổi trả hàng, làm bằng chứng mua hàng, hưởng bảo hành. Với doanh nghiệp, việc kê khai thuế và hạch toán chi phí dựa vào dữ liệu hoá đơn điện tử, và cơ quan thuế có thể đối chiếu trực tiếp trên hệ thống. Vì vậy kế toán thường yêu cầu nhà cung cấp gửi đủ tệp dữ liệu gốc chứ không chỉ một tệp PDF.

Một hiểu nhầm hay gặp là coi ảnh chụp màn hình hoá đơn là đủ. Ảnh chụp có thể bị sửa dễ dàng và không mang chữ ký số. Nó tiện để gửi nhanh cho ai đó xem, nhưng không thay được tệp hoá đơn khi cần làm việc với kế toán hay cơ quan thuế.

Kiểm tra một hoá đơn điện tử có thật không

Người mua, nhất là doanh nghiệp nhận hoá đơn từ nhà cung cấp mới, nên kiểm tra theo nguyên tắc sau. Tên các cổng tra cứu và cách tra có thể thay đổi, nên hãy dùng nguồn chính thức của cơ quan thuế:

  1. Mở hoá đơn từ nguồn bạn tin cậy: thư điện tử của người bán hoặc đường dẫn trên trang của nhà cung cấp phần mềm, không mở tệp đính kèm lạ.
  2. Tra cứu hoá đơn trên cổng thông tin hoá đơn điện tử của cơ quan thuế bằng mã số thuế người bán, ký hiệu, số hoá đơn và các thông tin được yêu cầu.
  3. Đối chiếu kết quả tra cứu với nội dung trên bản bạn nhận: tên người bán, số tiền, ngày lập.
  4. Với tệp gốc, mở bằng phần mềm đọc phù hợp để xem trạng thái chữ ký số của người bán.
  5. Nếu có điểm không khớp, liên hệ người bán qua kênh chính thức để hỏi trước khi thanh toán hoặc trước khi đưa vào sổ sách.

Kiểm tra không mất nhiều thời gian và đặc biệt cần thiết khi một nhà cung cấp lạ chủ động "bán" hoá đơn hoặc gửi hoá đơn cho những khoản bạn không mua. Mua bán hoá đơn là hành vi trái luật, và người nhận hoá đơn không hợp pháp cũng có thể gặp rắc rối.

Thông tin cá nhân trên hoá đơn: cho đủ, đừng cho thừa

Khi xin hoá đơn, người bán sẽ hỏi thông tin người mua. Với doanh nghiệp, đó là tên, mã số thuế, địa chỉ, thư điện tử nhận hoá đơn. Với cá nhân, quy định về thông tin người mua trên hoá đơn đã có thay đổi theo hướng gắn với mã số thuế hoặc số định danh cá nhân trong một số trường hợp; mức chi tiết cụ thể nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi người bán đang áp dụng thế nào.

Nguyên tắc thực tế là cung cấp đúng những gì hoá đơn cần, qua kênh chính thức của người bán, như quầy thu ngân hoặc biểu mẫu trên trang của họ. Không gửi ảnh căn cước cho một tài khoản nhắn tin lạ chỉ để "xin hoá đơn". Thư điện tử bạn để lại để nhận hoá đơn cũng nên là địa chỉ bạn kiểm tra thường xuyên, vì đó là nơi lưu bản hoá đơn duy nhất mà nhiều người có.

Những hiểu nhầm hay gặp

Một số câu nói quen thuộc quanh hoá đơn điện tử và cách hiểu đúng hơn:

  • "Hoá đơn điện tử không có giá trị bằng hoá đơn giấy." Sai. Khi lập đúng quy định, hoá đơn điện tử có giá trị pháp lý tương đương.
  • "Không có mã của cơ quan thuế là hoá đơn giả." Không đúng. Hoá đơn không có mã là một loại hợp lệ, dành cho các đối tượng đáp ứng điều kiện theo quy định.
  • "Mua lẻ thì không được lấy hoá đơn." Người bán thuộc diện phải lập hoá đơn thì có nghĩa vụ lập khi bán hàng; người mua có thể yêu cầu.
  • "Có tệp PDF là đủ để kê khai." Doanh nghiệp nên lưu tệp dữ liệu gốc có chữ ký số, không chỉ bản thể hiện.
  • "Đường dẫn trong thư hoá đơn nào cũng an toàn." Kẻ gian có thể giả mạo thư hoá đơn để phát tán mã độc; chỉ mở từ người bán bạn đã biết.

Khi nào cần hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế

Phần lớn người tiêu dùng không bao giờ cần đi sâu hơn những gì đã nêu. Nhưng nếu bạn là chủ hộ kinh doanh, chủ doanh nghiệp nhỏ, hoặc người phụ trách mua hàng, các câu hỏi như "loại hoá đơn nào mình phải dùng", "hoá đơn nhận về có được tính vào chi phí không", "nhận hoá đơn sai thì xử lý thế nào" đều phụ thuộc vào quy định hiện hành và tình hình cụ thể của đơn vị.

Các quy định về hoá đơn điện tử đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần trong những năm gần đây, và chế độ dành cho hộ kinh doanh đang chuyển đổi. Khi cần một câu trả lời chắc chắn, hãy hỏi kế toán của đơn vị, đơn vị cung cấp phần mềm hoá đơn, hoặc liên hệ trực tiếp cơ quan thuế quản lý. Trang này chỉ giải nghĩa khái niệm, không thay cho tư vấn thuế.

Câu hỏi thường gặp

Hoá đơn điện tử có cần đóng dấu không?

Không theo cách hiểu đóng dấu mực đỏ trên giấy. Hoá đơn điện tử được người bán ký bằng chữ ký số, và chữ ký số đóng vai trò xác nhận người lập. Bản in ra giấy có thể hiển thị thông tin chữ ký nhưng không cần đóng dấu.

Làm sao biết hoá đơn mình nhận là loại có mã hay không có mã?

Hoá đơn có mã thường hiển thị một dãy mã do cơ quan thuế cấp ở phần đầu hoặc cuối hoá đơn. Bạn cũng có thể tra cứu trên cổng thông tin hoá đơn điện tử của cơ quan thuế để xem thông tin chi tiết.

Mất thư điện tử chứa hoá đơn thì lấy lại ở đâu?

Bạn có thể dùng mã tra cứu ghi trên hoá đơn để xem lại trên trang của nhà cung cấp phần mềm, hoặc liên hệ người bán đề nghị gửi lại. Doanh nghiệp nên lưu hoá đơn nhận về vào một nơi tập trung ngay khi nhận.

Ảnh chụp màn hình hoá đơn có dùng để đổi trả hàng được không?

Thường được chấp nhận cho mục đích đổi trả, bảo hành, tuỳ chính sách của người bán. Tuy vậy, ảnh chụp không có chữ ký số và dễ bị chỉnh sửa, nên không thay được tệp hoá đơn gốc khi làm việc với kế toán hay cơ quan thuế.

Cá nhân mua hàng có bắt buộc phải lấy hoá đơn không?

Người mua là cá nhân không có nghĩa vụ phải lấy hoá đơn, nhưng có quyền yêu cầu khi người bán thuộc diện phải lập. Hoá đơn hữu ích khi cần bảo hành, đổi trả, hoặc làm bằng chứng giao dịch về sau.

Có nên nhận hoá đơn từ người bán lạ chào bán hoá đơn không?

Không. Mua bán hoá đơn không gắn với giao dịch thật là hành vi trái luật, có thể dẫn đến xử lý về thuế và trách nhiệm pháp lý cho cả bên nhận. Chỉ nhận hoá đơn gắn với hàng hoá, dịch vụ bạn thực sự mua.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138