DeHieu.comDễ Hiểu
Thuế kinh doanh nhỏ giải nghĩa

Doanh thu và thu nhập khác nhau thế nào: hai con số người kinh doanh hay nhầm

Doanh thu là tiền bán được, thu nhập là phần còn lại sau chi phí. Giải nghĩa doanh thu, lợi nhuận, thu nhập chịu thuế bằng lời thường kèm ví dụ giả định.

Woman at a tailoring shop in Hue counting a stack of cash beside a sewing machine in late afternoon, hands only, folded fabric around, warm window light from the side

Doanh thu là tổng số tiền bạn bán được hàng hoá, dịch vụ trong một khoảng thời gian, chưa trừ bất cứ chi phí nào. Thu nhập (hay lợi nhuận, tuỳ ngữ cảnh) là phần còn lại sau khi trừ chi phí để tạo ra doanh thu đó. Một tiệm bán được nhiều chưa chắc đã có lãi; doanh thu cao mà chi phí còn cao hơn thì thu nhập âm.

Nhầm hai con số này là nguyên nhân của rất nhiều hiểu lầm về thuế: người thì nghĩ "mình lỗ sao phải nộp thuế", người thì nghĩ "chuyển khoản về tài khoản bao nhiêu là thu nhập bấy nhiêu". Bài này giải nghĩa từng khái niệm, chỉ ra loại thuế nào nhìn vào doanh thu, loại nào nhìn vào thu nhập, ở mức nguyên tắc. Tỷ lệ và ngưỡng cụ thể thay đổi theo văn bản, bạn tra quy định hiện hành.

Bốn con số trên một chiếc phễu

Có thể hình dung tiền trong kinh doanh chảy qua một chiếc phễu bốn tầng. Tầng trên cùng là doanh thu: mọi khoản khách trả cho hàng hoá, dịch vụ bạn bán. Trừ đi giá vốn của chính những món hàng đã bán, bạn có lãi gộp. Trừ tiếp các chi phí vận hành như tiền thuê mặt bằng, điện nước, lương người làm, phí giao hàng, phí sàn, bạn có lợi nhuận trước thuế. Cuối cùng, trừ thuế thu nhập, phần còn lại mới là thứ thật sự thuộc về chủ.

Ví dụ giả định với số tròn: một tiệm bánh bán được một trăm đồng trong tháng. Bột, trứng, đường và hộp đựng cho chỗ bánh đó hết bốn mươi đồng, lãi gộp còn sáu mươi. Tiền thuê, điện, gas và lương phụ bếp hết năm mươi, lợi nhuận còn mười. Nếu chủ tiệm chỉ nhìn con số một trăm và nghĩ mình kiếm được một trăm thì đã nhầm gấp mười lần.

Chữ "thu nhập" khó vì nó được dùng theo nhiều nghĩa. Trong đời thường, người làm công nói "thu nhập" là lương. Trong kinh doanh, "thu nhập" thường gần với lợi nhuận. Trong văn bản thuế, có thêm "thu nhập chịu thuế" và "thu nhập tính thuế" với định nghĩa riêng. Khi đọc một câu có chữ thu nhập, câu hỏi đầu tiên luôn là: ở đây đang nói nghĩa nào.

Đặt các khái niệm cạnh nhau

Bảng dưới gom những khái niệm hay xuất hiện cùng nhau, mỗi khái niệm một dòng giải nghĩa ngắn. Đây là cách hiểu ở mức nguyên tắc; định nghĩa pháp lý đầy đủ nằm trong luật thuế tương ứng.

Khái niệmNghĩa bằng lời thườngHay bị nhầm với
Doanh thuTiền bán hàng hoá, dịch vụ, chưa trừ gìTiền về tài khoản
Giá vốnChi phí trực tiếp để có món hàng đã bánToàn bộ chi phí
Lãi gộpDoanh thu trừ giá vốnLợi nhuận
Lợi nhuậnDoanh thu trừ mọi chi phí kinh doanhDoanh thu
Thu nhập chịu thuếPhần thu nhập thuộc diện tính thuế theo luậtLợi nhuận kế toán
Thu nhập tính thuếThu nhập chịu thuế sau các khoản được trừ theo luậtThu nhập chịu thuế

Hai dòng cuối là nơi kế toán và cơ quan thuế làm việc nhiều nhất. Lợi nhuận trên sổ sách của bạn và thu nhập chịu thuế có thể khác nhau, vì có những chi phí bạn đã chi thật nhưng luật không cho trừ khi tính thuế, và có những khoản thu không chịu thuế.

Một ví dụ giả định cho dễ thấy: một công ty nhỏ chi tiền mua quà cho khách mà không có hoá đơn hợp lệ. Trên sổ sách nội bộ, khoản này làm lợi nhuận giảm. Nhưng khi tính thuế, khoản chi không có chứng từ hợp lệ thường không được trừ, nên thu nhập chịu thuế cao hơn lợi nhuận trên sổ. Chênh lệch kiểu này là chuyện bình thường, và là lý do kế toán luôn hỏi chứng từ cho từng khoản chi.

Tiền về tài khoản không phải là doanh thu, càng không phải thu nhập

Tiền về tài khoản có thể không phải doanh thu. Khách trả trước tiền đặt cọc, người thân chuyển tiền cho mượn, bạn tự chuyển từ ví này sang tài khoản kia, nhà cung cấp hoàn lại tiền hàng lỗi — tất cả đều làm số dư tăng nhưng không phải tiền bán hàng.

Doanh thu có thể chưa về tài khoản. Bạn giao hàng và cho khách nợ đến cuối tháng; doanh thu đã phát sinh dù tiền chưa về. Ngược lại, tiền cọc nhận trước khi giao hàng thường chưa được coi là doanh thu của lúc nhận.

Một khoản về tài khoản có thể gộp nhiều thứ. Sàn thương mại điện tử chuyển về sau khi đã trừ phí sàn, phí thanh toán, có khi cả thuế khấu trừ thay. Doanh thu là số trước khi trừ, không phải số thực nhận.

Vì sao điều này quan trọng. Khi cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu tài khoản với doanh thu bạn khai, chênh lệch sẽ được hỏi. Bạn cần giải thích được từng khoản không phải doanh thu, và việc đó dễ hơn nhiều nếu tách tài khoản kinh doanh khỏi tài khoản gia đình ngay từ đầu.

Loại thuế nào nhìn vào doanh thu, loại nào nhìn vào thu nhập

Đây là chỗ giải thích được câu hỏi "lỗ sao vẫn phải nộp thuế". Có những khoản thuế dựa trên doanh thu: chừng nào bạn còn bán được hàng, khoản đó còn phát sinh, bất kể lãi hay lỗ. Với hộ kinh doanh, cách tính quen thuộc nhiều năm là lấy doanh thu nhân với tỷ lệ theo ngành, nên một hộ bán nhiều nhưng lỗ vẫn có thể phải nộp.

Có những khoản thuế dựa trên thu nhập, tức phần lãi: thuế thu nhập doanh nghiệp là ví dụ rõ nhất. Công ty lỗ trong năm thì về nguyên tắc không phát sinh thuế thu nhập doanh nghiệp cho năm đó, và khoản lỗ có thể được chuyển sang trừ vào thu nhập các năm sau theo điều kiện luật định.

Chế độ thuế với hộ kinh doanh đang chuyển động: bỏ khoán, chuyển sang tự khai, và có bàn tới việc cho một số hộ tính theo thu nhập thay vì theo doanh thu. Nếu điều đó áp dụng, việc ghi chép chi phí trở nên quan trọng hơn hẳn, vì không có chứng từ thì không chứng minh được chi phí. Bạn tra văn bản hiện hành để biết mình đang thuộc cách tính nào.

Những câu nói quen miệng nhưng sai

"Tháng này thu nhập được nhiều lắm." Thường người nói đang nhìn doanh thu. Một tháng đông khách cũng là tháng nhập hàng nhiều, thuê thêm người, trả thêm phí giao hàng. Chỉ sau khi trừ chi phí mới biết thu nhập thật.

"Lãi gộp cao là kinh doanh tốt." Lãi gộp cao mà tiền thuê mặt bằng, lương và phí quảng cáo còn cao hơn thì vẫn lỗ. Lãi gộp chỉ cho biết món hàng bán ra có biên tốt hay không, chưa nói được cả cửa hàng có lãi hay không.

"Doanh thu là tiền khách trả, kể cả tiền ship." Tiền phí giao hàng có khi là doanh thu của bạn (nếu bạn tự giao và tính phí), có khi chỉ là tiền thu hộ đơn vị vận chuyển. Hai trường hợp ghi nhận khác nhau, nên cần biết mình đang ở trường hợp nào.

"Không có hoá đơn thì không tính doanh thu." Doanh thu phát sinh khi bạn bán hàng, cung cấp dịch vụ, không phụ thuộc khách có lấy hoá đơn hay không. Việc không xuất hoá đơn khi phải xuất là một vi phạm riêng, không làm doanh thu biến mất.

"Lợi nhuận là số tiền còn trong két cuối tháng." Tiền trong két còn chịu ảnh hưởng của hàng tồn, khách nợ, tiền cọc, khoản vay. Một cửa hàng có lãi vẫn có thể thiếu tiền mặt vì vốn nằm trong hàng tồn, và ngược lại.

Tự kiểm tra ba con số của tháng vừa qua

Không cần phần mềm, chỉ cần sổ ghi chép và sao kê, bạn có thể tự tách ba con số để hiểu cửa hàng mình. Cách làm dưới đây là để hiểu, không thay cho sổ sách theo quy định:

  1. Cộng tất cả tiền bán hàng trong tháng, cả tiền mặt lẫn chuyển khoản, theo ngày bán chứ không theo ngày tiền về. Đó là doanh thu tháng.
  2. Đi qua sao kê tài khoản, đánh dấu những khoản vào không phải tiền bán hàng: tiền cọc, tiền mượn, tiền tự chuyển, tiền hoàn. Đối chiếu để chắc chúng không bị cộng vào doanh thu.
  3. Cộng chi phí nhập hàng cho chỗ hàng đã bán trong tháng (không phải toàn bộ hàng nhập về, vì có hàng còn tồn). Lấy doanh thu trừ đi, ra lãi gộp.
  4. Cộng các chi phí vận hành: thuê, điện nước, lương, phí sàn, phí giao hàng, sửa chữa. Lấy lãi gộp trừ đi, ra lợi nhuận tháng.
  5. Ghi ba con số vào một dòng, so với tháng trước. Nếu doanh thu tăng mà lợi nhuận giảm, chi phí đang tăng nhanh hơn, và đó là chỗ cần nhìn kỹ.

Ba con số này không phải số liệu để khai thuế; số khai thuế phải theo đúng quy định và mẫu biểu. Nhưng khi đã quen tách chúng, bạn sẽ đọc tờ khai, thông báo thuế và báo cáo của kế toán dễ hơn nhiều.

Khi nào nên hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế

Phần khái niệm thì đọc là hiểu, nhưng ranh giới giữa doanh thu và không phải doanh thu có nhiều tình huống khó: tiền cọc khách bỏ không lấy hàng, quà tặng kèm, hàng khuyến mãi, chiết khấu từ nhà cung cấp, phí giao hàng thu hộ, bán hộ người khác lấy hoa hồng. Mỗi tình huống có cách xử lý riêng trong văn bản thuế.

Bạn nên hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế khi: có nhiều nguồn tiền về cùng một tài khoản và không chắc khoản nào phải khai; bán qua nhiều kênh và sàn đã khấu trừ một phần thuế; làm đại lý, bán hộ, nhận hoa hồng; hoặc nhận được câu hỏi giải trình về chênh lệch giữa doanh thu khai và dòng tiền. Chuẩn bị sẵn sổ ghi chép, sao kê và chứng từ để buổi làm việc đi thẳng vào chi tiết.

Trang này không tính thuế thay bạn và không khuyên cách khai cho một trường hợp cụ thể. Mục tiêu là để khi người chuyên môn nói "doanh thu tính thuế", "thu nhập chịu thuế", bạn hiểu ngay họ đang nói tới con số nào trên chiếc phễu.

Câu hỏi thường gặp

Doanh thu và lợi nhuận khác nhau thế nào?

Doanh thu là tổng tiền bán được, chưa trừ chi phí. Lợi nhuận là phần còn lại sau khi trừ giá vốn và mọi chi phí kinh doanh. Doanh thu có thể rất lớn trong khi lợi nhuận bằng không hoặc âm nếu chi phí quá cao.

Kinh doanh lỗ có phải nộp thuế không?

Tuỳ loại thuế. Thuế tính trên doanh thu vẫn phát sinh khi còn bán được hàng, kể cả khi lỗ. Thuế tính trên thu nhập như thuế thu nhập doanh nghiệp thì về nguyên tắc không phát sinh khi lỗ. Với hộ kinh doanh, cách tính đang thay đổi, nên tra văn bản hiện hành.

Tiền chuyển khoản vào tài khoản cá nhân có bị tính là doanh thu không?

Không phải mọi khoản vào tài khoản đều là doanh thu. Tiền mượn, tiền cọc, tiền tự chuyển, tiền hoàn không phải tiền bán hàng. Nhưng bạn cần giải thích được nếu được hỏi, nên tách tài khoản kinh doanh riêng và giữ chứng từ.

Thu nhập chịu thuế có phải là lợi nhuận không?

Gần nhưng không giống. Lợi nhuận là con số theo sổ sách kế toán. Thu nhập chịu thuế tính theo luật thuế, có thể loại bỏ những chi phí không được trừ và những khoản thu không chịu thuế, nên hai con số thường lệch nhau.

Doanh thu bán trên sàn tính theo số tiền sàn chuyển về hay theo giá khách trả?

Về nguyên tắc doanh thu là giá bán hàng hoá dịch vụ, trước khi sàn trừ phí và các khoản khác. Số sàn chuyển về là số đã trừ. Cách ghi nhận cụ thể từng khoản, như phí vận chuyển hay khuyến mãi do sàn tài trợ, nên hỏi kế toán.

Vì sao nên tách tài khoản kinh doanh và tài khoản gia đình?

Tách tài khoản giúp doanh thu hiện rõ, chi phí dễ chứng minh và việc giải trình với cơ quan thuế nhanh hơn. Khi tiền nhà và tiền tiệm lẫn vào nhau, rất khó chứng minh khoản nào không phải tiền bán hàng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138