DeHieu.comDễ Hiểu
Hợp đồng, hoá đơn, chứng từ giải nghĩa

Hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung là gì: giấy ký mà không được sửa

Hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung giải nghĩa dễ hiểu: vì sao bạn không được sửa câu nào, luật bảo vệ người ký ra sao, đọc chỗ nào trước.

Young couple in Hai Phong at a home internet service counter, one leaning over a tablet with a dim blank screen, staff seen from behind, bright fluorescent light

Hợp đồng theo mẫu là hợp đồng mà một bên soạn sẵn toàn bộ điều khoản, bên kia chỉ có hai lựa chọn: ký hoặc không ký. Điều kiện giao dịch chung là bộ quy tắc bán hàng, cung cấp dịch vụ do người bán công bố, áp dụng chung cho mọi khách mà nhiều khi khách không hề ký vào đâu.

Bạn gặp hai thứ này nhiều hơn bạn nghĩ: hợp đồng lắp internet, hợp đồng mua điện, nước, đăng ký thẻ thành viên, mở tài khoản, mua vé, cài ứng dụng. Vì không được thương lượng từng câu, luật có những quy tắc riêng để người ký không bị thiệt hoàn toàn. Bài này giải nghĩa hai khái niệm, các quy tắc bảo vệ cơ bản, và những chỗ nên đọc trước khi bấm hay ký.

Vì sao lại có hợp đồng soạn sẵn

Một công ty cấp nước phục vụ hàng trăm nghìn hộ không thể ngồi thương lượng từng hợp đồng với từng nhà. Một nhà mạng, một hãng vận chuyển, một chuỗi cửa hàng cũng vậy. Họ soạn một bộ điều khoản chung, áp cho tất cả, để việc phục vụ đồng đều và nhanh. Về mặt tổ chức, đây là cách làm hợp lý; nếu không có nó, mỗi lần lắp đồng hồ nước sẽ thành một cuộc đàm phán.

Nhưng cái giá của sự tiện lợi là sự bất cân xứng. Bên soạn có đội ngũ pháp chế, có thời gian cân nhắc từng chữ, biết rõ tình huống nào hay xảy ra tranh chấp. Bên ký là một người dân đứng ở quầy, có vài phút, nhiều khi không hiểu hết thuật ngữ. Nếu để mặc, bên soạn dễ cài những điều khoản có lợi cho mình mà bên ký không nhận ra.

Vì thế Bộ luật Dân sự có điều khoản riêng cho hợp đồng theo mẫu, và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có thêm quy định cho trường hợp người ký là người tiêu dùng. Bạn không cần thuộc các văn bản này, chỉ cần biết rằng chúng tồn tại và đặt ra một số giới hạn cho bên soạn mẫu.

Hai khái niệm đặt cạnh nhau

Hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung hay bị gọi lẫn, vì cả hai đều do một bên soạn sẵn. Khác nhau chủ yếu ở hình thức và cách khách hàng "đồng ý".

Tiêu chíHợp đồng theo mẫuĐiều kiện giao dịch chung
Hình thứcMột văn bản hợp đồng có chỗ điền tên, địa chỉ, gói dịch vụBộ quy định, quy tắc, chính sách đăng công khai tại cửa hàng hoặc trên trang của bên bán
Cách khách đồng ýKý vào văn bản hoặc bấm xác nhậnThường bằng việc mua hàng, sử dụng dịch vụ, hoặc được dẫn chiếu trong hoá đơn, vé, hợp đồng
Ví dụ quen thuộcHợp đồng lắp internet, hợp đồng mua điện sinh hoạtChính sách đổi trả, quy định gửi xe, điều khoản sử dụng ứng dụng
Điểm cần đọcPhí phát sinh, thời hạn cam kết, phạt chấm dứt sớmĐiều kiện đổi trả, giới hạn trách nhiệm, cách thay đổi chính sách

Một hợp đồng theo mẫu có thể dẫn chiếu thêm điều kiện giao dịch chung, kiểu "khách hàng đồng ý với các điều khoản đăng trên trang của công ty". Khi đó, phần đăng trên trang cũng là một phần của thứ bạn đã đồng ý, dù nó không nằm trong tờ giấy bạn cầm.

Những quy tắc luật đặt ra để bảo vệ bên ký

Bên kia phải có thời gian để xem xét. Hợp đồng theo mẫu được đưa ra để bên kia trả lời trong một thời gian hợp lý. Với người tiêu dùng, luật yêu cầu bên bán công khai và tạo điều kiện để khách đọc trước. Bị giục "ký nhanh đi, mẫu chung mà" không phải là lý do để bỏ qua việc đọc.

Điều khoản không rõ thì giải thích theo hướng có lợi cho bên ký. Đây là một nguyên tắc quan trọng: nếu một câu trong mẫu có thể hiểu theo hai cách, cách hiểu có lợi cho bên không soạn mẫu được ưu tiên. Lý do đơn giản: bên soạn có đủ điều kiện để viết rõ mà không viết.

Một số loại điều khoản bất lợi không có hiệu lực. Theo nguyên tắc chung, điều khoản miễn trách nhiệm cho bên soạn mẫu, tăng trách nhiệm hoặc loại bỏ quyền lợi chính đáng của bên kia có thể không có hiệu lực, trừ khi có thoả thuận khác. Khi người ký là người tiêu dùng, luật bảo vệ người tiêu dùng còn liệt kê thêm các loại điều khoản bị coi là không có hiệu lực.

Một số lĩnh vực thiết yếu phải đăng ký mẫu với cơ quan quản lý. Với những hàng hoá, dịch vụ thiết yếu như điện, nước sinh hoạt, viễn thông, bên cung cấp thường phải đăng ký hợp đồng theo mẫu hoặc điều kiện giao dịch chung trước khi áp dụng. Danh mục lĩnh vực cụ thể do văn bản hiện hành quy định và có thể thay đổi, nên khi cần hãy tra trên cổng thông tin của cơ quan quản lý.

Đọc một hợp đồng theo mẫu trong mười phút: thứ tự nên đọc

Không ai đọc kỹ từng chữ của một bản mẫu dài nhiều trang khi đang đứng ở quầy. Cách thực tế là đọc theo thứ tự ưu tiên, tập trung vào những chỗ hay gây tranh chấp:

  1. Phần tiền: giá, phí cố định, phí phát sinh, cách tính khi dùng vượt gói, phí lắp đặt hay phí thu hồi thiết bị.
  2. Phần thời hạn: có thời gian cam kết sử dụng không, hết hạn thì tự gia hạn hay dừng.
  3. Phần chấm dứt: muốn dừng sớm thì báo trước bao lâu, có mất khoản gì không, thiết bị trả lại thế nào.
  4. Phần thay đổi: bên kia có được tự đổi giá, đổi điều khoản không, và báo cho bạn bằng cách nào.
  5. Phần trách nhiệm: dịch vụ gián đoạn, hàng hỏng, mất dữ liệu thì bên kia chịu đến đâu.
  6. Phần dẫn chiếu: hợp đồng có nhắc đến điều kiện, chính sách đăng ở chỗ khác không — nếu có, xin bản đó hoặc chụp lại.

Câu hỏi nên đặt cho nhân viên ở quầy: "Nếu sau này muốn dừng thì mất những gì?" Câu trả lời cho câu này thường cho thấy phần điều khoản quan trọng nhất của cả bản mẫu.

Ví dụ giả định: một bản hợp đồng lắp internet

Anh Tuấn ở Thái Nguyên đăng ký internet cho gia đình. Nhân viên mang đến một bản hợp đồng in sẵn, chỉ để trống tên, địa chỉ và gói cước. Anh hỏi nhanh ba câu: nếu chuyển nhà thì sao, nếu muốn dừng giữa chừng thì sao, thiết bị thuộc về ai. Nhân viên chỉ vào các điều khoản tương ứng, và anh thấy có thời gian cam kết sử dụng, dừng sớm phải trả lại thiết bị và có thể mất một khoản ưu đãi đã nhận.

Anh Tuấn không sửa được câu nào trong bản mẫu, nhưng nhờ đọc trước, anh chọn được gói không có thời gian cam kết, chấp nhận không nhận ưu đãi lắp đặt. Đó là cách người ký hợp đồng theo mẫu vẫn có lựa chọn: không phải sửa điều khoản, mà là chọn giữa các phương án mà bên cung cấp đưa ra, hoặc chọn nhà cung cấp khác.

Ví dụ này cũng cho thấy giá trị của việc chụp lại bản hợp đồng đã ký và phần chính sách được dẫn chiếu. Một năm sau, khi chuyển nhà, anh có ngay căn cứ để đối chiếu thay vì phải tin vào trí nhớ của mình hoặc của tổng đài.

Điều kiện giao dịch chung trên ứng dụng và trang mạng

Mỗi lần cài một ứng dụng, đăng ký một tài khoản hay mua hàng trên trang bán lẻ, bạn gần như luôn gặp một ô "đồng ý với điều khoản sử dụng" hoặc dòng chữ nhỏ "bằng việc tiếp tục, bạn đồng ý với…". Đó là điều kiện giao dịch chung dưới dạng điện tử. Về nguyên tắc, việc bấm đồng ý cũng là một cách thể hiện sự chấp thuận.

Điều kiện giao dịch chung loại này hay có ba phần đáng đọc: bên cung cấp được làm gì với dữ liệu của bạn, bên cung cấp có quyền khoá tài khoản hay thay đổi dịch vụ khi nào, và tranh chấp giải quyết ở đâu. Phần đổi trả, hoàn tiền thì nằm trong chính sách riêng, thường dẫn link ở cuối trang.

Một điểm hay bị bỏ qua là bên cung cấp có thể cập nhật điều kiện theo thời gian. Bản bạn đồng ý năm trước có thể khác bản đang áp dụng. Với giao dịch quan trọng, như mua gói dịch vụ dài hạn, việc chụp lại hoặc lưu bản điều kiện tại thời điểm mua giúp bạn có căn cứ nếu sau này có bất đồng.

Những hiểu nhầm hay gặp

Người ký hợp đồng theo mẫu thường rơi vào một trong hai thái cực: tin rằng ký rồi là chịu hết, hoặc tin rằng mẫu chung thì không có giá trị. Cả hai đều chưa đúng:

  • "Đã ký thì mọi điều khoản đều ràng buộc." Không hẳn, vì một số điều khoản bất lợi có thể không có hiệu lực theo luật, dù bạn đã ký.
  • "Mẫu chung thì không có giá trị pháp lý." Sai. Hợp đồng theo mẫu vẫn là hợp đồng, có giá trị như hợp đồng thông thường đối với những điều khoản hợp lệ.
  • "Không được sửa nên đọc làm gì." Đọc để biết mình đang chấp nhận điều gì và để quyết định có ký hay không; nhiều khi vẫn có lựa chọn gói, lựa chọn nhà cung cấp khác.
  • "Nhân viên nói miệng là được, giấy ghi khác cũng không sao." Lời hứa miệng khác với văn bản rất khó chứng minh; nếu nhân viên cam kết điều gì khác mẫu, hãy xin ghi thành phụ lục hoặc ghi chú có chữ ký.
  • "Điều kiện giao dịch chung đăng trên trang thì không cần lưu." Nên lưu, vì nội dung trên trang có thể được sửa sau này.

Khi nào cần hỏi người có chuyên môn

Nếu bạn cho rằng một điều khoản trong mẫu là bất công và bên kia đang áp nó vào bạn, như đòi một khoản phí không được nêu rõ hay từ chối trách nhiệm cho một lỗi rõ ràng của họ, bước đầu là khiếu nại trực tiếp với bên cung cấp bằng văn bản. Khi khiếu nại không có kết quả, bạn có thể tìm đến tổ chức bảo vệ người tiêu dùng, cơ quan quản lý của lĩnh vực đó, hoặc luật sư.

Với hợp đồng theo mẫu trong giao dịch giữa các doanh nghiệp, như hợp đồng thuê phần mềm, hợp đồng với sàn bán hàng, quy tắc bảo vệ người tiêu dùng không áp dụng như với cá nhân, và hệ quả của điều khoản bất lợi có thể nặng hơn nhiều. Nên nhờ người có chuyên môn đọc trước khi ký, đặc biệt các phần giới hạn trách nhiệm, phạt chấm dứt sớm và quyền đơn phương thay đổi điều khoản.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng theo mẫu có được yêu cầu sửa điều khoản không?

Bạn có thể đề nghị, nhưng bên soạn mẫu thường không đồng ý sửa từng hợp đồng. Nếu nhân viên chấp nhận một điều khác mẫu, hãy yêu cầu ghi thành phụ lục hoặc ghi chú có chữ ký, đừng chỉ dựa vào lời nói.

Điều khoản trong hợp đồng theo mẫu viết mập mờ thì hiểu theo bên nào?

Theo nguyên tắc của luật dân sự, điều khoản không rõ ràng trong hợp đồng theo mẫu được giải thích theo hướng có lợi cho bên không soạn mẫu. Đây là lý do bên soạn có trách nhiệm viết rõ từ đầu.

Bấm đồng ý điều khoản sử dụng trên ứng dụng có phải là ký hợp đồng không?

Về nguyên tắc, bấm đồng ý là một cách thể hiện sự chấp thuận với điều kiện giao dịch chung hoặc hợp đồng điện tử. Những điều khoản hợp lệ trong đó ràng buộc bạn, còn những điều khoản bất lợi trái luật có thể không có hiệu lực.

Nhà cung cấp tự thay đổi điều kiện giao dịch chung thì có được không?

Tuỳ điều khoản đã thoả thuận và quy định của luật bảo vệ người tiêu dùng về việc thông báo thay đổi. Thông thường bên cung cấp phải thông báo trước và bạn có quyền không tiếp tục sử dụng. Trường hợp cụ thể nên hỏi tổ chức bảo vệ người tiêu dùng.

Làm sao biết một hợp đồng mẫu đã được đăng ký với cơ quan quản lý chưa?

Với các lĩnh vực thuộc danh mục phải đăng ký, cơ quan quản lý thường công khai thông tin trên cổng thông tin của mình. Danh mục và cách tra có thể thay đổi theo văn bản hiện hành, nên hãy tra nguồn chính thức hoặc hỏi trực tiếp cơ quan đó.

Doanh nghiệp ký hợp đồng theo mẫu với doanh nghiệp khác có được bảo vệ như người tiêu dùng không?

Không như người tiêu dùng. Quy tắc chung của luật dân sự về hợp đồng theo mẫu vẫn áp dụng, nhưng các quy định riêng bảo vệ người tiêu dùng thì không. Vì vậy doanh nghiệp nên đọc kỹ và nhờ người có chuyên môn rà trước khi ký.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138