Giá trị hoàn lại là khoản tiền bên mua bảo hiểm được nhận khi chủ động chấm dứt hợp đồng bảo hiểm nhân thọ trước thời hạn, sau khi hợp đồng đã có phần tích luỹ. Nó được tính theo công thức và bảng ghi sẵn trong hợp đồng, không phải tổng số phí bạn đã đóng.
Rất nhiều người chỉ nghe đến khái niệm này lúc cần tiền gấp và gọi điện hỏi "huỷ thì lấy lại được bao nhiêu". Câu trả lời, đặc biệt trong mấy năm đầu, thường gây sốc. Bài này giải nghĩa vì sao giá trị hoàn lại thấp ở giai đoạn đầu, nó tăng dần thế nào, đọc bảng giá trị hoàn lại ra sao và có những cách nào dùng phần giá trị này mà không phải huỷ hẳn hợp đồng. Bài không khuyên bạn giữ hay huỷ hợp đồng nào.
Phí bạn đóng đi đâu: lý do giá trị hoàn lại thấp trong những năm đầu
Mỗi đồng phí bảo hiểm nhân thọ không đi thẳng vào một "tài khoản tiết kiệm" của bạn. Nó được chia ra nhiều phần. Một phần trả cho chi phí bảo hiểm rủi ro, tức cái giá để công ty cam kết trả một khoản lớn nếu người được bảo hiểm mất hay gặp sự kiện trong năm đó. Một phần trả chi phí khai thác hợp đồng: hoa hồng cho đại lý hoặc kênh bán, chi phí thẩm định, phát hành. Một phần trả chi phí quản lý. Phần còn lại mới đi vào quỹ dự phòng tạo nên phần tích luỹ của hợp đồng.
Chi phí khai thác dồn nặng vào những năm đầu, vì hoa hồng và chi phí phát hành phát sinh ngay khi hợp đồng ra đời. Vì vậy trong một hoặc vài năm đầu, phần đi vào tích luỹ rất mỏng, thậm chí chưa có. Nếu huỷ lúc này, công ty còn khấu trừ thêm phí huỷ hoặc chi phí chưa thu hồi theo điều khoản, nên số tiền nhận về có thể rất thấp hoặc bằng không.
Càng về sau, chi phí khai thác đã được bù xong, phần lớn hơn của phí đi vào tích luỹ, tích luỹ lại sinh lãi theo cách hợp đồng quy định. Giá trị hoàn lại tăng dần, và ở nhiều hợp đồng truyền thống, đến một năm nào đó mới vượt qua tổng phí đã đóng. Năm đó là năm nào thì chỉ bảng giá trị hoàn lại của chính hợp đồng trả lời được.
Cũng vì cơ chế này mà hai hợp đồng có cùng tổng phí có thể có bảng giá trị hoàn lại rất khác nhau: hợp đồng có số tiền bảo hiểm cao hơn so với phí sẽ dành nhiều tiền hơn cho phần bảo vệ, phần tích luỹ mỏng hơn; hợp đồng thiên về tích luỹ thì ngược lại. Khi so hai hợp đồng, so cả hai cột, đừng chỉ nhìn một bên.
Đọc bảng giá trị hoàn lại trong hợp đồng
Hợp đồng nhân thọ truyền thống thường có một bảng ghi giá trị hoàn lại theo từng năm hợp đồng. Bảng dưới là hình dáng chung với số liệu giả định, chỉ để bạn biết cách đọc, không phản ánh sản phẩm nào.
| Năm hợp đồng | Tổng phí đã đóng (giả định) | Giá trị hoàn lại (giả định) | Cách đọc |
|---|---|---|---|
| Năm đầu | 10 phần | 0 | Huỷ là gần như mất trắng phần đã đóng |
| Năm thứ hai | 20 phần | vài phần | Đã có tích luỹ nhưng còn rất thấp |
| Giữa hợp đồng | nhiều phần | gần bằng tổng phí | Khoảng cách thu hẹp dần |
| Gần cuối hợp đồng | toàn bộ phí | vượt tổng phí | Lúc này huỷ ít thiệt hơn, nhưng cũng mất quyền lợi bảo vệ còn lại |
Khi đọc bảng thật, để ý ba điều. Thứ nhất, bảng thường tính cho trường hợp đóng phí đầy đủ, đúng hạn; đóng thiếu hay tạm ứng sẽ làm số thực tế thấp hơn. Thứ hai, có dòng được cam kết và dòng chỉ minh hoạ theo giả định lãi suất; phần chia lãi hay lãi thưởng thường không cam kết. Thứ ba, giá trị hoàn lại thường tính vào cuối năm hợp đồng; huỷ giữa năm thì tính theo cách riêng.
Giá trị hoàn lại ở hợp đồng liên kết: giá trị tài khoản trừ phí huỷ
Với hợp đồng liên kết chung và liên kết đơn vị, khái niệm tương ứng thường được gọi là giá trị tài khoản hợp đồng. Phí bạn đóng sau khi trừ phí ban đầu được đưa vào một tài khoản; hằng tháng, tài khoản đó bị trừ phí bảo hiểm rủi ro và phí quản lý hợp đồng, đồng thời được cộng lãi (liên kết chung) hoặc thay đổi theo giá đơn vị quỹ (liên kết đơn vị).
Khi huỷ, số tiền bạn nhận là giá trị tài khoản trừ đi phí huỷ hợp đồng. Phí huỷ thường cao trong vài năm đầu và giảm dần theo thời gian, đến một năm nào đó thì không còn. Vì vậy dù tài khoản đã có tiền, huỷ sớm vẫn bị khấu trừ đáng kể.
Điểm khác quan trọng: với liên kết đơn vị, giá trị tài khoản lên xuống theo kết quả đầu tư của quỹ, nên giá trị nhận về lúc huỷ không chỉ phụ thuộc vào năm hợp đồng mà còn vào thời điểm thị trường. Bảng minh hoạ trong hồ sơ chỉ là kịch bản giả định, không phải cam kết. Phần này được giải nghĩa kỹ hơn trong bài về bảo hiểm liên kết đầu tư trên trang.
Dùng giá trị hoàn lại mà không huỷ hợp đồng
Tạm ứng từ giá trị hoàn lại. Nhiều hợp đồng cho phép bên mua vay một phần giá trị hoàn lại, chịu lãi theo mức công ty công bố. Hợp đồng vẫn hiệu lực, nhưng khoản tạm ứng cộng lãi sẽ bị trừ khi có chi trả hoặc khi huỷ. Nếu nợ tạm ứng cộng lãi vượt quá giá trị hoàn lại, hợp đồng có thể mất hiệu lực.
Tự động tạm ứng đóng phí. Khi bạn quá hạn đóng phí, một số hợp đồng tự lấy giá trị hoàn lại để đóng thay. Tiện ở chỗ hợp đồng không mất hiệu lực ngay, nhưng phần tích luỹ cạn dần mà bạn có thể không để ý.
Giảm số tiền bảo hiểm, ngừng đóng phí. Một số hợp đồng cho phép dùng giá trị hoàn lại để chuyển thành hợp đồng có số tiền bảo hiểm nhỏ hơn mà không phải đóng phí tiếp. Bạn giữ lại một phần sự bảo vệ thay vì mất hết.
Rút một phần (với hợp đồng liên kết). Hợp đồng liên kết thường cho rút một phần giá trị tài khoản, có thể kèm phí rút và làm giảm số tiền bảo hiểm hoặc giá trị tài khoản tương ứng.
Ví dụ giả định: hai người cùng muốn huỷ hợp đồng
Chị Yến ở Nghệ An mua một hợp đồng nhân thọ hỗn hợp, đóng được một năm thì gia đình có việc cần tiền. Chị gọi hỏi và được báo giá trị hoàn lại cuối năm thứ nhất bằng không. Chị thấy như vừa mất trắng một năm phí. Trên thực tế, trong năm đó chị đã được bảo vệ: nếu có chuyện, gia đình nhận số tiền bảo hiểm lớn hơn nhiều lần phí đã đóng. Phần phí còn lại đã trả cho chi phí phát hành hợp đồng. Chị không bị "lừa" theo nghĩa pháp lý, nếu bảng giá trị hoàn lại đã có trong bộ hợp đồng chị nhận, nhưng chị đã bỏ qua nó trong thời gian cân nhắc.
Anh Khoa ở Tây Ninh có một hợp đồng cùng loại, đã đóng đều nhiều năm. Khi cần tiền, anh xem bảng và thấy giá trị hoàn lại đã gần bằng tổng phí. Anh có ba hướng: huỷ để nhận toàn bộ và mất sự bảo vệ, tạm ứng một phần và chịu lãi, hoặc giảm số tiền bảo hiểm để ngừng đóng phí. Không hướng nào đúng cho mọi người; điều đáng học ở đây là anh có đủ thông tin để chọn, vì biết đọc bảng và biết các phương án tồn tại.
Những hiểu sai hay gặp
Phần lớn thất vọng về giá trị hoàn lại đến từ những giả định sai ngay lúc mua.
- "Huỷ lúc nào cũng lấy lại được tiền gốc." Chỉ đúng khi giá trị hoàn lại đã vượt tổng phí, thường là nhiều năm sau.
- "Giá trị hoàn lại là tiền lãi của mình." Đó là phần tích luỹ còn lại sau khi đã trừ chi phí bảo hiểm rủi ro, chi phí khai thác, quản lý và phí huỷ, không phải gốc cộng lãi như sổ tiết kiệm.
- "Năm đầu chưa có giá trị hoàn lại nghĩa là tiền đã mất." Tiền đó đã mua sự bảo vệ trong năm và trả chi phí phát hành hợp đồng. Nó không mất vô cớ, nhưng cũng không quay lại.
- "Số trong bảng minh hoạ là số chắc chắn." Chỉ phần được ghi là cam kết mới chắc; phần chia lãi, lãi thưởng, lợi nhuận quỹ là giả định.
- "Tạm ứng không ảnh hưởng gì." Khoản tạm ứng cộng lãi làm giảm số tiền gia đình nhận khi có sự kiện, và có thể làm hợp đồng mất hiệu lực nếu để lâu.
Cách phòng tốt nhất là đọc bảng giá trị hoàn lại ngay trong thời gian cân nhắc, khi việc rút lui còn gần như không mất tiền.
Khi nào cần hỏi người chuyên môn
Nếu bạn đang cân nhắc huỷ một hợp đồng đã đóng vài năm, hãy đề nghị công ty cung cấp bằng văn bản: giá trị hoàn lại tại thời điểm hiện tại, khoản tạm ứng còn nợ nếu có, phí huỷ, và các phương án thay thế như giảm số tiền bảo hiểm hay tạm ứng. Có đủ số liệu thật trên giấy rồi mới so sánh, đừng ước lượng theo lời kể.
Quyết định huỷ hay giữ còn gắn với chuyện gia đình bạn có cần sự bảo vệ đó nữa hay không, sức khoẻ hiện tại có mua lại được một hợp đồng tương tự hay không. Những câu hỏi đó cần người có chuyên môn tài chính độc lập, không nhận hoa hồng từ việc bạn giữ hay chuyển hợp đồng. Nếu có dấu hiệu bị tư vấn sai lúc mua, hỏi luật sư trước khi huỷ, vì huỷ xong có thể khó đòi quyền lợi về sau.
Khi nhờ người quen hay một chatbot đọc giúp bảng giá trị hoàn lại, chỉ cần đưa phần bảng số và điều khoản huỷ, che tên, ngày sinh, số hợp đồng. Một bảng số không kèm danh tính vẫn đủ để giải thích cách đọc, còn thông tin cá nhân thì không cần cho câu hỏi đó.
Câu hỏi thường gặp
Giá trị hoàn lại là gì?
Là số tiền bên mua nhận khi chủ động chấm dứt hợp đồng bảo hiểm nhân thọ trước hạn, tính theo bảng hoặc công thức trong hợp đồng. Nó là phần tích luỹ còn lại sau khi trừ các chi phí và phí huỷ, không phải tổng phí đã đóng.
Vì sao năm đầu huỷ hợp đồng nhân thọ không được nhận tiền?
Vì phần lớn phí năm đầu đã dùng cho chi phí bảo hiểm rủi ro và chi phí khai thác, phát hành hợp đồng như hoa hồng, thẩm định. Phần đi vào tích luỹ còn rất ít hoặc chưa có, lại bị trừ thêm phí huỷ theo điều khoản.
Bao lâu thì giá trị hoàn lại bằng số phí đã đóng?
Tuỳ từng sản phẩm, thường là nhiều năm. Câu trả lời chính xác nằm trong bảng giá trị hoàn lại của chính hợp đồng bạn có. Hãy đọc dòng được cam kết, không dựa vào phần minh hoạ.
Tạm ứng từ giá trị hoàn lại có phải trả lãi không?
Thường có. Khoản tạm ứng chịu lãi theo mức công ty công bố. Nếu không trả, khoản tạm ứng cộng lãi sẽ bị trừ khi chi trả quyền lợi hoặc khi huỷ, và có thể làm hợp đồng mất hiệu lực nếu vượt giá trị hoàn lại.
Bảo hiểm tử kỳ có giá trị hoàn lại không?
Bảo hiểm tử kỳ thuần thường không có hoặc có rất ít giá trị hoàn lại, vì phí chủ yếu dùng để mua sự bảo vệ. Một số sản phẩm tử kỳ có hoàn phí thì có quy định riêng, ghi trong điều khoản.
Cần tiền gấp thì có cách nào khác ngoài huỷ hợp đồng?
Nhiều hợp đồng cho tạm ứng từ giá trị hoàn lại, rút một phần (với hợp đồng liên kết), hoặc giảm số tiền bảo hiểm để ngừng đóng phí. Mỗi cách có hệ quả riêng, nên xin công ty so sánh bằng văn bản trước khi chọn.