DeHieu.comDễ Hiểu
Bảo hiểm thương mại giải nghĩa

Bên mua bảo hiểm, người được bảo hiểm, người thụ hưởng là ai: ba vai trên hợp đồng

Ba vai trên hợp đồng bảo hiểm: ai ký và đóng phí, ai là đối tượng được bảo vệ, ai nhận tiền. Quyền lợi có thể được bảo hiểm và các tình huống gia đình hay nhầm.

Three generations of a Vietnamese family on a veranda in Thai Nguyen, grandmother holding a closed folder, adults leaning in, faces turned away, soft morning light, wide shot

Bên mua bảo hiểm là người ký hợp đồng và đóng phí; người được bảo hiểm là người (hoặc tài sản, trách nhiệm) mà sự kiện xảy ra với họ thì công ty trả tiền; người thụ hưởng là người nhận tiền bảo hiểm. Ba vai này có thể là một người, hai người hoặc ba người khác nhau. Hợp đồng nào cũng ghi đủ, nhưng rất nhiều gia đình không biết ai đang đứng ở vai nào.

Nhầm vai không gây hậu quả gì trong lúc yên ổn. Nó chỉ lộ ra đúng lúc khó khăn nhất: người thân vừa mất, gia đình đi hỏi tiền bảo hiểm thì được báo người nhận là một người khác, hoặc hai vợ chồng ly hôn và tranh nhau quyền với một hợp đồng. Bài này giải nghĩa từng vai bằng ví dụ giả định trong gia đình, không đi vào thủ tục yêu cầu chi trả.

Ba vai, mỗi vai một quyền và một nghĩa vụ khác nhau

Bên mua bảo hiểm. Là cá nhân hoặc tổ chức giao kết hợp đồng với công ty bảo hiểm và có nghĩa vụ đóng phí. Bên mua là người nắm quyền quản lý hợp đồng: đổi kỳ đóng phí, yêu cầu huỷ, nhận giá trị hoàn lại khi huỷ, chỉ định hoặc đổi người thụ hưởng (với một số điều kiện). Ai đóng tiền thực tế không quan trọng bằng ai đứng tên bên mua trên hợp đồng.

Người được bảo hiểm. Với bảo hiểm con người, đây là người có tính mạng, sức khoẻ được bảo hiểm: người này chết, bị tai nạn, mắc bệnh, hoặc sống đến mốc hẹn thì sự kiện bảo hiểm xảy ra. Tuổi, sức khoẻ, nghề nghiệp của chính người này quyết định phí và điều kiện nhận bảo hiểm. Với bảo hiểm tài sản, khái niệm tương ứng là chủ tài sản hoặc người có quyền lợi với tài sản đó.

Người thụ hưởng. Là người được bên mua chỉ định để nhận tiền khi sự kiện bảo hiểm xảy ra, thường dùng trong bảo hiểm nhân thọ và tai nạn. Người thụ hưởng không phải đóng phí, cũng không quản lý hợp đồng; họ chỉ có quyền nhận tiền khi sự kiện đúng điều kiện xảy ra.

Ba vai trùng nhau. Ví dụ giả định: chị Lan tự mua bảo hiểm sức khoẻ cho mình, khi nằm viện chị nhận tiền. Chị vừa là bên mua, vừa là người được bảo hiểm, vừa là người nhận. Đây là trường hợp đơn giản nhất và cũng phổ biến nhất với bảo hiểm sức khoẻ ngắn hạn.

Các cách sắp xếp ba vai hay gặp trong gia đình

Những ví dụ dưới đây đều là người giả định, nhằm cho thấy vì sao cần biết rõ ai đứng ở vai nào.

Tình huốngBên muaNgười được bảo hiểmNgười thụ hưởng
Cha mua bảo hiểm nhân thọ cho chính mìnhChaChaMẹ và các con
Mẹ mua bảo hiểm cho con nhỏMẹConThường là mẹ, vì con chưa thành niên
Con đi làm mua bảo hiểm cho cha mẹ giàConCha hoặc mẹCon hoặc người còn lại
Công ty mua bảo hiểm sức khoẻ cho nhân viênCông tyTừng nhân viênNhân viên (nhận chi phí y tế)
Người vay mua bảo hiểm khoản vayNgười vayNgười vayBên cho vay, trong phạm vi dư nợ

Dòng cuối là chỗ hay bị hiểu sai: khi người thụ hưởng là bên cho vay, tiền bảo hiểm trước hết dùng để trả khoản nợ còn lại, phần dư (nếu có) mới về gia đình theo điều khoản. Dòng thứ hai cũng đáng chú ý: con là người được bảo hiểm nhưng mẹ mới là người nắm hợp đồng, nên muốn huỷ hay đổi gì đều do mẹ quyết, kể cả khi con đã lớn, cho đến khi hợp đồng được chuyển bên mua theo đúng thủ tục của công ty.

Quyền lợi có thể được bảo hiểm: không phải muốn mua cho ai cũng được

Bạn không thể tuỳ ý mua bảo hiểm nhân thọ cho một người lạ rồi chờ nhận tiền. Luật đặt ra khái niệm quyền lợi có thể được bảo hiểm: bên mua chỉ được mua bảo hiểm con người cho những người mà mình có quan hệ thực sự, như bản thân, vợ hoặc chồng, cha mẹ, con, anh chị em ruột, người có quan hệ nuôi dưỡng, cấp dưỡng, và một số trường hợp khác theo luật. Danh sách và điều kiện cụ thể do Luật Kinh doanh bảo hiểm hiện hành quy định.

Lý do rất dễ hiểu: nếu ai cũng được mua bảo hiểm tính mạng cho người khác, sẽ có người có động cơ mong người đó gặp chuyện. Vì vậy, với hợp đồng bảo hiểm cho trường hợp chết của một người khác, công ty thường đòi chữ ký đồng ý bằng văn bản của chính người được bảo hiểm. Nếu người được bảo hiểm chưa thành niên, việc đồng ý đi qua cha mẹ hoặc người giám hộ, và luật có giới hạn riêng cho hợp đồng mua cho trẻ em.

Với bảo hiểm tài sản, quyền lợi có thể được bảo hiểm là quan hệ về sở hữu, chiếm hữu, sử dụng tài sản: bạn mua bảo hiểm cho căn nhà mình sở hữu, cho chiếc xe mình đang dùng, cho hàng mình đang giữ hộ. Không có quyền lợi nào với tài sản thì không mua bảo hiểm cho nó được.

Chỉ định và thay đổi người thụ hưởng

Người thụ hưởng do bên mua chỉ định, có thể là một người hoặc nhiều người, kèm tỷ lệ chia. Nếu bên mua và người được bảo hiểm là hai người khác nhau, việc chỉ định người thụ hưởng cho trường hợp chết thường cần sự đồng ý của người được bảo hiểm. Bên mua cũng có thể thay đổi người thụ hưởng trong thời gian hợp đồng còn hiệu lực bằng yêu cầu gửi công ty, theo điều kiện trong quy tắc sản phẩm.

Đổi người thụ hưởng là việc hay bị quên nhất. Ví dụ giả định: anh Hùng mua bảo hiểm từ khi còn độc thân và ghi người thụ hưởng là mẹ. Mười năm sau anh có vợ và hai con nhưng chưa bao giờ sửa hợp đồng. Nếu chuyện không may xảy ra, tiền bảo hiểm theo hợp đồng sẽ được trả cho mẹ anh, không phải cho vợ con, dù đó có thể không còn là ý muốn của anh. Những dịp như kết hôn, có con, ly hôn, người thụ hưởng qua đời là lúc nên mở lại hợp đồng xem người thụ hưởng còn đúng ý mình không.

Trường hợp không chỉ định ai, hoặc người thụ hưởng mất trước người được bảo hiểm mà chưa ai được chỉ định thay, tiền bảo hiểm thường được giải quyết như một phần di sản theo quy định về thừa kế. Khi đó việc nhận tiền phụ thuộc thủ tục thừa kế, có thể mất thời gian và dễ phát sinh tranh chấp giữa những người thừa kế. Tình huống cụ thể nên hỏi luật sư.

Những hiểu sai thường gặp

Các câu dưới đây nghe hợp lý nhưng dễ làm gia đình lúng túng khi cần đến hợp đồng.

  • "Ai đóng tiền thì người đó là chủ hợp đồng." Không hẳn. Chủ hợp đồng là người đứng tên bên mua. Con chuyển tiền cho mẹ đóng phí giúp thì mẹ vẫn là bên mua nếu hợp đồng ghi tên mẹ.
  • "Người được bảo hiểm có quyền huỷ hợp đồng để lấy tiền." Quyền huỷ và nhận giá trị hoàn lại thuộc về bên mua, trừ khi điều khoản quy định khác.
  • "Vợ chồng thì đương nhiên được nhận." Người nhận là người có tên trong mục người thụ hưởng. Vợ hoặc chồng chỉ nhận khi được chỉ định hoặc khi tiền được giải quyết theo thừa kế.
  • "Con dưới tuổi trưởng thành là người thụ hưởng thì tự nhận tiền được." Tiền thường được giao qua người đại diện theo pháp luật hoặc người giám hộ của trẻ, theo quy định hiện hành.
  • "Bảo hiểm khoản vay trả cho gia đình." Khi bên cho vay là người thụ hưởng, tiền trước hết trả nợ, phần còn lại theo điều khoản.

Phần lớn các hiểu sai này đến từ việc chỉ nghe kể mà không xem trang đầu của hợp đồng, nơi ghi rõ ba vai. Một lần mở ra đọc và chụp lại trang đó, cất ở chỗ cả nhà biết, giải quyết được rất nhiều rắc rối về sau.

Ba vai trong bảo hiểm tài sản và bảo hiểm trách nhiệm

Với bảo hiểm tài sản, ba vai vẫn có nhưng mang tên khác. Bên mua vẫn là người ký và đóng phí. Thay cho người được bảo hiểm là tài sản được bảo hiểm cùng người có quyền lợi với tài sản đó, thường là chủ sở hữu. Người nhận tiền bồi thường thường là chủ tài sản, trừ khi hợp đồng ghi một bên khác được ưu tiên nhận, điển hình là bên nhận thế chấp. Ví dụ giả định: chị Mai vay tiền mua nhà, căn nhà được thế chấp và được mua bảo hiểm cháy nổ; hợp đồng ghi bên cho vay là người thụ hưởng ưu tiên, nên khi có tổn thất lớn, tiền bồi thường đi qua bên cho vay trước.

Với bảo hiểm trách nhiệm dân sự, thứ được bảo hiểm là trách nhiệm bồi thường của bạn với người khác. Người nhận tiền trên thực tế lại là người bị thiệt hại, một người không có tên trong hợp đồng và có thể chưa từng biết đến bạn. Đây là lý do bảo hiểm bắt buộc của chủ xe không trả cho chính chủ xe khi xe hỏng: chủ xe là người được bảo vệ khỏi nghĩa vụ bồi thường, không phải người được bồi thường.

Khi nào cần hỏi người chuyên môn

Những tình huống nên hỏi luật sư hoặc bộ phận pháp chế của công ty bảo hiểm: gia đình đang ly hôn mà có hợp đồng mua cho nhau hoặc cho con; người thụ hưởng là người đã mất hoặc mất liên lạc; có tranh chấp giữa người thụ hưởng và những người thừa kế khác; bên mua muốn chuyển hợp đồng sang cho người khác đứng tên. Đây đều là chuyện có nhiều quy định đan xen, và câu trả lời phụ thuộc vào chi tiết từng hợp đồng.

Với những việc đơn giản hơn như kiểm tra ai đang là người thụ hưởng hay đổi người thụ hưởng, bạn hỏi trực tiếp công ty phát hành hợp đồng. Khi đưa ảnh hợp đồng cho người khác xem giúp, kể cả nhờ chatbot giải nghĩa từ ngữ, nên che số hợp đồng, số giấy tờ tuỳ thân, ngày sinh và địa chỉ, vì đó là thông tin đủ để kẻ xấu mạo danh gọi điện cho gia đình bạn.

Câu hỏi thường gặp

Bên mua bảo hiểm và người được bảo hiểm có thể là hai người khác nhau không?

Có. Ví dụ cha mẹ mua bảo hiểm cho con, con mua cho cha mẹ, công ty mua cho nhân viên. Khi đó bên mua quản lý hợp đồng và đóng phí, còn sự kiện bảo hiểm xảy ra với người được bảo hiểm. Bên mua phải có quyền lợi có thể được bảo hiểm với người đó theo luật.

Người thụ hưởng có phải đóng phí không?

Không. Nghĩa vụ đóng phí thuộc bên mua bảo hiểm. Người thụ hưởng chỉ có quyền nhận tiền khi sự kiện bảo hiểm xảy ra đúng điều kiện. Họ cũng không có quyền huỷ hay sửa hợp đồng, trừ khi đồng thời là bên mua.

Không ghi người thụ hưởng thì tiền bảo hiểm trả cho ai?

Thường được giải quyết như di sản của người được bảo hiểm và chia theo quy định về thừa kế. Thủ tục có thể kéo dài và dễ phát sinh tranh chấp, nên tốt nhất là chỉ định rõ người thụ hưởng và cập nhật khi hoàn cảnh gia đình thay đổi.

Có thể đổi người thụ hưởng sau khi đã ký hợp đồng không?

Thường có thể, bằng yêu cầu của bên mua gửi công ty trong thời gian hợp đồng còn hiệu lực. Nếu bên mua khác người được bảo hiểm, thường cần thêm sự đồng ý của người được bảo hiểm. Điều kiện cụ thể ghi trong quy tắc của sản phẩm.

Mua bảo hiểm nhân thọ cho người yêu chưa cưới có được không?

Phụ thuộc vào việc hai người có quyền lợi có thể được bảo hiểm theo luật hay không. Quan hệ yêu đương thường không nằm trong các nhóm quan hệ mà luật liệt kê. Hỏi công ty bảo hiểm hoặc đọc luật hiện hành để biết điều kiện cụ thể.

Con nhỏ là người được bảo hiểm thì khi con lớn có tự quản lý hợp đồng không?

Không tự động. Người quản lý hợp đồng là bên mua, thường là cha hoặc mẹ. Muốn con đứng tên thì cần làm thủ tục chuyển bên mua theo quy định của công ty, khi con đã đủ năng lực hành vi theo luật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138