DeHieu.comDễ Hiểu
Nhà đất, công chứng giải nghĩa

Vi bằng là gì: thừa phát lại ghi nhận sự việc, không thay hợp đồng công chứng nhà đất

Vi bằng là văn bản thừa phát lại lập để ghi nhận một sự việc có thật, dùng làm chứng cứ. Vì sao "mua nhà bằng vi bằng" hay giấy tay không chuyển được quyền.

Man in a short sleeve shirt photographing an empty rented apartment corner in Ho Chi Minh City with a compact camera, another person holding a clipboard with blank paper, wide shot

Vi bằng là văn bản do thừa phát lại lập, ghi nhận một sự kiện, hành vi có thật mà chính thừa phát lại chứng kiến, để làm chứng cứ khi cần. Nó trả lời câu hỏi "chuyện gì đã xảy ra", không trả lời câu hỏi "giao dịch đó có hợp pháp không". Đây là chỗ mà rất nhiều người mua nhà đất đã hiểu nhầm.

Cụm từ "mua nhà bằng vi bằng" xuất hiện nhiều trong tin rao những năm gần đây, nhất là với nhà chưa có giấy chứng nhận, nhà xây trên đất nông nghiệp, nhà ở xã hội chưa đủ điều kiện bán. Bài này giải nghĩa vi bằng, đặt nó cạnh văn bản công chứng và giấy tay viết giữa hai bên, để bạn thấy mỗi loại giấy làm được gì và không làm được gì.

Vi bằng nói bằng lời thường

Hãy hình dung vi bằng như một biên bản chứng kiến có chất lượng cao. Bạn mời thừa phát lại đến tận nơi, họ quan sát, chụp ảnh, ghi hình, ghi lại diễn biến bằng lời văn, ký tên, đóng dấu văn phòng thừa phát lại và đăng ký vi bằng theo quy định. Văn bản ấy cho biết vào ngày giờ nào, tại đâu, ai có mặt, ai nói gì, giao cái gì cho ai, hiện trạng ra sao.

Thừa phát lại là người được Nhà nước bổ nhiệm, hành nghề tại văn phòng thừa phát lại, làm các việc như tống đạt giấy tờ, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án, tổ chức thi hành án theo yêu cầu. Trong các việc đó, lập vi bằng là việc người dân gặp nhiều nhất. Người yêu cầu trả chi phí theo thoả thuận với văn phòng thừa phát lại.

Giá trị của vi bằng nằm ở chỗ nó là một nguồn chứng cứ để toà án xem xét khi giải quyết tranh chấp, và là căn cứ để các bên thực hiện giao dịch khác theo quy định. Nói cách khác, khi sau này có người chối rằng "chưa từng nhận tiền" hay "nhà bàn giao đã nứt sẵn", vi bằng giúp bạn chứng minh. Nó không tạo ra quyền mới cho ai.

Những việc vi bằng hay được dùng để ghi nhận

Vi bằng phát huy tác dụng ở những tình huống sự việc dễ bị chối bỏ, hoặc hiện trạng sẽ thay đổi nhanh. Một số ví dụ thường gặp:

  • Việc giao nhận tiền, giao nhận tài sản giữa hai bên, ví dụ trả tiền đặt cọc tại một quán cà phê.
  • Hiện trạng căn nhà trước khi cho thuê, trước khi hàng xóm khởi công xây nhà sát vách, hoặc trước khi bàn giao sau sửa chữa.
  • Nội dung một trang web, bài đăng mạng xã hội, tin nhắn trên điện thoại tại một thời điểm, trước khi bị xoá.
  • Việc một bên không đến địa điểm đã hẹn để ký kết hay bàn giao, nhằm chứng minh ai là người vi phạm.
  • Diễn biến một cuộc họp gia đình, cuộc họp cổ đông, buổi kiểm kê tài sản.
  • Việc giao thông báo, giấy tờ cho người khác khi họ né tránh nhận.

Điểm chung của các ví dụ: thừa phát lại ghi lại điều đã thấy, đã nghe. Họ không nhận định ai đúng ai sai, không xác nhận giấy tờ nhà đất hợp pháp, cũng không bảo đảm bên kia sẽ làm đúng cam kết.

Một ví dụ giả định cho thấy vi bằng dùng đúng chỗ: chị Thu ở Huế cho thuê căn nhà phố trong ba năm. Trước khi giao chìa khoá, chị mời thừa phát lại lập vi bằng ghi hiện trạng từng phòng, tình trạng điện nước, đồ đạc để lại. Khi hết hạn thuê và hai bên tranh cãi về vết thấm trên trần, vi bằng ấy giúp xác định vết thấm có từ trước hay không. Ở đây vi bằng không thay hợp đồng thuê; nó bổ sung chứng cứ cho hợp đồng.

Vi bằng, văn bản công chứng và giấy tay đặt cạnh nhau

Ba loại giấy này hay được nhắc trong cùng một câu chuyện mua bán nhà đất. Bảng sau cho thấy chúng khác nhau ở bản chất.

Tiêu chíVi bằngHợp đồng công chứngGiấy tay
Ai lập, ai xác nhậnThừa phát lạiCác bên, công chứng viên chứng nhậnCác bên tự viết, có thể có người làm chứng
Xác nhận điều gìSự kiện, hành vi có thật đã diễn raGiao dịch có thật và hợp phápKhông có người có thẩm quyền xác nhận
Dùng để đăng ký sang tên nhà đấtKhôngCó, là thành phần hồ sơKhông, trừ một số trường hợp luật cho xem xét riêng
Giá trị khi tranh chấpNguồn chứng cứChứng cứ mạnh, tình tiết không phải chứng minh lạiChứng cứ yếu, dễ bị phản bác

Cột "dùng để đăng ký sang tên" là cột quyết định với người mua. Người mua nhà đất cần cuối cùng là tên mình trong hồ sơ địa chính. Vi bằng không đưa bạn đến đó; nó chỉ chứng minh bạn đã đưa tiền.

Vì sao "mua nhà bằng vi bằng" là hiểu sai

Câu chuyện thường diễn ra như sau: một căn nhà không đủ điều kiện công chứng, có thể vì chưa có giấy chứng nhận, vì xây trên đất chưa được chuyển mục đích, vì là nhà ở xã hội chưa hết thời gian hạn chế bán, hoặc vì đang thế chấp. Người bán gợi ý mời thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận hai bên giao tiền, giao giấy, ký giấy mua bán. Người mua cầm vi bằng có dấu đỏ và tưởng mình đã được pháp luật bảo vệ.

Thực tế, quy định về thừa phát lại không cho lập vi bằng để ghi nhận sự kiện, hành vi thuộc phạm vi hành nghề công chứng, chứng thực, hay để thực hiện các giao dịch trái pháp luật. Ngay cả khi một vi bằng như vậy được lập, nó chỉ chứng minh việc giao tiền đã xảy ra. Giấy chứng nhận vẫn mang tên người bán. Người bán vẫn có thể thế chấp, bán cho người khác, hoặc qua đời và căn nhà trở thành di sản của họ. Người mua khi đó phải đi kiện để đòi lại tiền, chứ khó đòi được nhà.

Ví dụ giả định: anh Lộc ở Đồng Nai mua một căn nhà trong khu dân cư tự phát, trả tiền qua vi bằng. Vài năm sau, người bán vay nợ và bị kê biên tài sản; căn nhà anh đang ở vẫn đứng tên người bán nên nằm trong danh sách kê biên. Vi bằng giúp anh chứng minh đã trả tiền, nhưng anh đứng ở vị trí người đòi nợ, không phải chủ nhà.

Giấy tay nằm ở đâu trong bức tranh này

Giấy tay là cách gọi giấy mua bán, chuyển nhượng do hai bên tự viết hoặc tự đánh máy, ký với nhau, không qua công chứng hay chứng thực hợp đồng. Có giấy có người làm chứng, có giấy được trưởng thôn, tổ trưởng dân phố ký xác nhận "có biết việc mua bán". Những chữ ký đó không biến giấy tay thành hợp đồng đúng hình thức.

Giấy tay phổ biến ở thế hệ trước, khi giao dịch đất đai nhiều nơi diễn ra theo thói quen làng xóm. Luật đất đai qua các thời kỳ có mở đường để xem xét cấp giấy chứng nhận cho người đã nhận chuyển quyền bằng giấy tay từ lâu, với điều kiện về mốc thời gian, việc sử dụng ổn định và không tranh chấp. Mốc và điều kiện cụ thể do văn bản hiện hành quy định, nên đây là câu nên hỏi cơ quan đăng ký đất đai hoặc luật sư.

Với giao dịch mới, giấy tay chỉ nên dùng như một bước ghi nhận tạm thời trước khi đi công chứng, ví dụ giấy nhận cọc, và nên ghi rõ thời hạn hai bên sẽ ký hợp đồng chính thức. Coi giấy tay là điểm kết thúc giao dịch là đặt mình vào cùng rủi ro như ví dụ ở phần trên.

Khi nào nên hỏi luật sư

Vi bằng và giấy tay không xấu, chúng chỉ bị dùng sai chỗ. Nếu bạn đang ở một trong các tình huống dưới đây, nên có người làm nghề xem giấy tờ trước khi đưa thêm tiền.

  • Người bán đề nghị "lập vi bằng thay công chứng" vì lý do bất kỳ.
  • Căn nhà chưa có giấy chứng nhận, hoặc giấy đứng tên người khác với người đang bán.
  • Bạn đã mua bằng giấy tay từ lâu, nay muốn đứng tên mà người bán đã mất hoặc không tìm thấy.
  • Bạn cần ghi nhận một sự việc để chuẩn bị khởi kiện và muốn biết nên lập vi bằng hay thu thập chứng cứ cách khác.

Luật sư sẽ nói rõ con đường hợp pháp nào còn mở, chi phí và thời gian ước tính, để bạn quyết định có tiếp tục giao dịch hay dừng lại. Mang theo bản gốc mọi giấy đã ký, biên nhận tiền, tin nhắn trao đổi với người bán; càng đủ giấy, lời khuyên càng sát với thực tế của bạn.

Bốn hiểu sai hay gặp về vi bằng

"Có dấu đỏ của văn phòng thừa phát lại nghĩa là Nhà nước đã công nhận giao dịch". Con dấu chỉ cho biết văn bản do một văn phòng thừa phát lại lập. Nó xác nhận sự việc thừa phát lại đã chứng kiến, không xác nhận người bán có quyền bán, căn nhà đủ điều kiện giao dịch hay giá cả hợp lý.

"Vi bằng càng chi tiết thì càng an toàn". Một vi bằng ghi kỹ từng tờ tiền, từng câu nói vẫn không thay được việc đăng ký quyền tại cơ quan đăng ký đất đai. Độ chi tiết làm chứng cứ mạnh hơn, không làm giao dịch hợp pháp hơn.

"Thừa phát lại đã kiểm tra giấy tờ nhà rồi". Thừa phát lại có thể ghi lại việc các bên đưa giấy tờ cho nhau xem, nhưng việc thẩm định giấy chứng nhận thật hay giả, đất có tranh chấp hay đang bị ngăn chặn không thuộc phạm vi lập vi bằng. Việc đó bạn phải tự tra cứu tại cơ quan đăng ký.

"Vi bằng giúp tránh thuế, phí khi mua bán". Không lập hợp đồng đúng hình thức thì không đăng ký được, và nghĩa vụ tài chính về chuyển quyền vẫn tồn tại khi sau này làm thủ tục. Lối đi tắt này thường chỉ dời chi phí ra sau, kèm thêm rủi ro.

Câu hỏi thường gặp

Vi bằng có cần công chứng nữa không?

Không. Vi bằng là văn bản riêng của thừa phát lại, được đăng ký theo quy định về thừa phát lại. Nó không cần và cũng không thể "công chứng thêm" để trở thành hợp đồng công chứng.

Thừa phát lại có lập vi bằng ở ngoài văn phòng được không?

Được, và đó là cách làm phổ biến. Thừa phát lại đến tận nơi xảy ra sự việc như căn nhà, công trình, quán cà phê nơi giao tiền. Phạm vi địa bàn hoạt động theo quy định hiện hành, bạn hỏi văn phòng thừa phát lại trước.

Đã lỡ mua nhà bằng vi bằng thì có làm sổ được không?

Còn tuỳ căn nhà, giấy tờ của người bán và quy định hiện hành. Có trường hợp hai bên vẫn có thể ký hợp đồng công chứng sau khi đủ điều kiện, có trường hợp phải giải quyết bằng thương lượng hoặc khởi kiện. Bạn nên mang toàn bộ giấy tờ đến luật sư.

Vi bằng có thời hạn hiệu lực không?

Vi bằng ghi nhận một sự việc đã diễn ra, nên không có khái niệm hết hạn như giấy phép. Giá trị chứng cứ của nó được toà án đánh giá cùng các chứng cứ khác khi có tranh chấp.

Giấy tay có chữ ký xác nhận của trưởng thôn có giá trị hơn không?

Chữ ký xác nhận giúp chứng minh việc mua bán có thật và có người biết, nhưng không thay được hình thức công chứng, chứng thực mà luật yêu cầu với giao dịch nhà đất. Giấy này có ích khi xem xét cấp giấy cho giao dịch cũ, không phải lá chắn cho giao dịch mới.

Ghi âm, chụp ảnh tự làm có thay được vi bằng không?

Tự ghi âm, chụp ảnh vẫn có thể là chứng cứ, nhưng dễ bị bên kia phản bác về thời điểm, tính toàn vẹn. Vi bằng có người thứ ba được bổ nhiệm chứng kiến nên khó chối hơn. Với sự việc quan trọng, nên cân nhắc dùng cả hai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138