DeHieu.comDễ Hiểu
Lao động, tiền lương giải nghĩa

Trợ cấp thôi việc là gì: ai trả, khi nào có và khác trợ cấp mất việc làm ra sao

Trợ cấp thôi việc là khoản công ty trả khi hợp đồng chấm dứt trong một số trường hợp; giải nghĩa ai được nhận, vì sao trừ thời gian đóng thất nghiệp, khác mất việc làm.

Vietnamese man in his forties carrying a cardboard box of personal belongings down office stairs in Hanoi, seen from above and behind, afternoon light

Trợ cấp thôi việc là khoản tiền người sử dụng lao động trả cho người lao động khi hợp đồng lao động chấm dứt trong những trường hợp luật liệt kê, với điều kiện người đó đã làm việc thường xuyên đủ một khoảng thời gian tối thiểu. Trợ cấp mất việc làm là khoản tương tự nhưng dành cho người bị cho nghỉ vì lý do từ phía doanh nghiệp như thay đổi cơ cấu, công nghệ, lý do kinh tế, chia tách, sáp nhập; khoản này thường cao hơn và có mức tối thiểu riêng.

Cả hai đều do công ty trả từ tiền của mình, khác với trợ cấp thất nghiệp do quỹ bảo hiểm thất nghiệp chi trả; phần bảo hiểm thất nghiệp có bài giải nghĩa riêng ở danh mục bảo hiểm xã hội của trang. Bài này tập trung vào phía công ty trả: bản chất của hai khoản, khi nào có, vì sao thời gian tính trợ cấp thường ngắn hơn thời gian bạn đã làm, và khi nào cần hỏi người có chuyên môn. Bài không nêu cách tính bằng con số cụ thể.

Vì sao luật bắt công ty trả trợ cấp khi chia tay

Ý tưởng của trợ cấp thôi việc khá giản dị: người lao động gắn bó nhiều năm với một nơi thì khi quan hệ chấm dứt, nơi đó có trách nhiệm hỗ trợ một phần cho giai đoạn chuyển tiếp. Số tiền tăng theo số năm làm việc, nên người làm lâu được nhận nhiều hơn.

Trước khi có bảo hiểm thất nghiệp, trợ cấp thôi việc gần như là tấm đệm duy nhất khi mất việc. Từ khi bảo hiểm thất nghiệp ra đời, Nhà nước chuyển một phần trách nhiệm đó sang quỹ chung mà cả người lao động và công ty cùng đóng hằng tháng. Vì vậy, những năm công ty đã đóng bảo hiểm thất nghiệp cho bạn thì công ty không phải trả trợ cấp thôi việc cho những năm đó nữa: trách nhiệm đã được "trả trước" qua quỹ.

Đây là lý do nhiều người ngạc nhiên khi nghỉ việc: làm lâu năm mà trợ cấp thôi việc rất ít, thậm chí bằng không. Không phải công ty cắt xén, mà vì phần lớn thời gian làm việc đã nằm trong diện đóng bảo hiểm thất nghiệp. Thời gian còn lại để tính trợ cấp thôi việc thường là những năm trước khi bảo hiểm thất nghiệp áp dụng, hoặc những giai đoạn mà công ty không đóng.

Khi nào có trợ cấp thôi việc

Theo Bộ luật Lao động hiện hành, trợ cấp thôi việc được trả khi hợp đồng chấm dứt vì một số căn cứ nhất định và người lao động đã làm việc thường xuyên đủ thời gian luật định. Diễn đạt theo nguyên tắc, các căn cứ đó gồm:

  • Hợp đồng hết hạn, trừ một số trường hợp đặc thù luật nêu riêng.
  • Đã hoàn thành công việc theo hợp đồng.
  • Hai bên thoả thuận chấm dứt hợp đồng.
  • Người lao động bị kết án tù mà không được hưởng án treo hoặc không thuộc trường hợp được trả tự do, bị trục xuất, bị cấm làm công việc ghi trong hợp đồng theo bản án.
  • Người lao động chết, bị toà án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mất tích hoặc đã chết; người sử dụng lao động là cá nhân chết hoặc doanh nghiệp chấm dứt hoạt động theo các trường hợp luật nêu.
  • Người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng đúng luật.
  • Công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng đúng luật trong các trường hợp được phép, ví dụ người lao động ốm đau dài ngày, thường xuyên không hoàn thành công việc theo tiêu chí đã công bố.

Người lao động không được trợ cấp thôi việc khi đã đủ điều kiện hưởng lương hưu theo luật bảo hiểm xã hội, hoặc khi tự ý bỏ việc nhiều ngày không có lý do chính đáng theo mức luật quy định. Người bị sa thải hoặc tự đơn phương nghỉ trái luật cũng không thuộc diện được trợ cấp thôi việc theo các căn cứ trên.

Trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm và trợ cấp thất nghiệp

Ba khoản có tên gần giống nhau nhưng nguồn tiền và lý do khác hẳn. Bảng dưới tách chúng theo nguyên tắc chung.

Tiêu chíTrợ cấp thôi việcTrợ cấp mất việc làmTrợ cấp thất nghiệp
Ai trảCông tyCông tyQuỹ bảo hiểm thất nghiệp
Khi nàoHợp đồng chấm dứt vì các căn cứ luật liệt kê, như hết hạn, thoả thuận, nghỉ đúng luậtCông ty cho nghỉ vì thay đổi cơ cấu, công nghệ, lý do kinh tế, chia tách, sáp nhậpNgười lao động đủ điều kiện về đóng và nộp hồ sơ đúng hạn
Tính theoSố năm làm việc chưa được bảo hiểm thất nghiệp bùSố năm làm việc chưa được bảo hiểm thất nghiệp bù, có mức tối thiểuTiền lương và thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp
Mức so với nhauThấp hơn trợ cấp mất việc làm cho cùng số nămCao hơn, có sàn tối thiểuTheo quy tắc riêng của luật việc làm
Hưởng cùng lúc?Không cùng lúc với trợ cấp mất việc làmKhông cùng lúc với trợ cấp thôi việcCó thể hưởng song song với một trong hai khoản trên nếu đủ điều kiện

Điều hay bị hiểu sai nhất là nghĩ rằng đã có trợ cấp thất nghiệp thì không còn trợ cấp thôi việc, hoặc ngược lại. Hai khoản đến từ hai túi tiền khác nhau và tính trên hai khoảng thời gian khác nhau, nên có thể cùng tồn tại. Điều không xảy ra là nhận cả trợ cấp thôi việc lẫn trợ cấp mất việc làm cho cùng một lần chấm dứt hợp đồng.

Thời gian làm việc và tiền lương dùng để tính trợ cấp

Trợ cấp thôi việc và trợ cấp mất việc làm đều được tính trên hai yếu tố: thời gian làm việc dùng để tính trợ cấp và tiền lương dùng để tính trợ cấp. Tên gọi nghe khô khan nhưng chính hai yếu tố này quyết định số tiền.

Thời gian làm việc dùng để tính trợ cấp là tổng thời gian bạn thực tế làm việc cho công ty, trừ đi thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp và thời gian công ty đã chi trả trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm trước đó. Thời gian thực tế làm việc gồm cả một số khoảng như thời gian thử việc, thời gian được cử đi học, thời gian nghỉ hưởng chế độ bảo hiểm theo quy định, thời gian nghỉ hằng năm, nghỉ việc riêng có lương. Thời gian công ty không đóng bảo hiểm thất nghiệp dù lẽ ra phải đóng thì vẫn được tính, vì đó là lỗi của công ty, không thể để người lao động chịu.

Tiền lương dùng để tính trợ cấp là tiền lương bình quân theo hợp đồng lao động của một số tháng liền kề trước khi người lao động thôi việc hoặc mất việc. Đó là tiền lương theo hợp đồng, gồm mức lương, phụ cấp lương và các khoản bổ sung theo định nghĩa của Bộ luật Lao động, không phải lương thực nhận. Số tháng lấy bình quân, cách làm tròn năm làm việc và hệ số nhân bạn tra trong văn bản hiện hành.

Những hiểu lầm hay gặp

"Làm mười năm thì chắc chắn có trợ cấp thôi việc mười năm." Chỉ phần thời gian chưa đóng bảo hiểm thất nghiệp mới được tính. Nếu cả mười năm công ty đều đóng đầy đủ, trợ cấp thôi việc có thể không còn.

"Tự nghỉ thì không có trợ cấp." Người lao động đơn phương nghỉ đúng luật, tức báo trước đủ thời gian hoặc thuộc trường hợp được nghỉ không cần báo trước, vẫn thuộc diện được trợ cấp thôi việc nếu đủ điều kiện thời gian.

"Công ty nói thua lỗ thì không phải trả." Khó khăn kinh tế dẫn tới cho nghỉ lại chính là căn cứ của trợ cấp mất việc làm, mức còn cao hơn. Thua lỗ không miễn nghĩa vụ trả.

"Trợ cấp tính theo lương đóng bảo hiểm." Tiền lương tính trợ cấp là tiền lương bình quân theo hợp đồng lao động, không phải lương đóng bảo hiểm và cũng không phải lương thực nhận.

"Nhận trợ cấp mất việc làm là xong, công ty không cần làm gì thêm." Trước khi cho nhiều người nghỉ vì thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế, công ty còn có nghĩa vụ xây dựng phương án sử dụng lao động, trao đổi với tổ chức đại diện người lao động và thông báo trước cho cơ quan quản lý lao động theo quy định.

Khi nào cần hỏi người có chuyên môn và ví dụ giả định

Khi nghỉ việc, bạn nên đề nghị bộ phận nhân sự gửi bảng tính các khoản thanh toán, ghi rõ thời gian làm việc, thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp, thời gian dùng để tính trợ cấp và tiền lương bình quân. Luật yêu cầu các khoản liên quan phải được thanh toán đầy đủ trong một thời hạn ngắn sau khi chấm dứt hợp đồng, trừ trường hợp đặc biệt được kéo dài. Nên tìm tới công đoàn, luật sư lao động hoặc cơ quan quản lý lao động cấp tỉnh khi: công ty không trả hoặc trả trễ mà không giải thích; bạn bị cho nghỉ vì "tái cấu trúc" nhưng chỉ được tính trợ cấp thôi việc thay vì trợ cấp mất việc làm; có những năm công ty không đóng bảo hiểm thất nghiệp mà không được tính vào trợ cấp.

Ví dụ giả định: chị Hoa làm kế toán cho một công ty thương mại ở Hà Nội từ trước khi bảo hiểm thất nghiệp được áp dụng, rồi tiếp tục làm nhiều năm sau đó. Năm nay hai bên thoả thuận chấm dứt hợp đồng. Thời gian dùng để tính trợ cấp thôi việc của chị chỉ là mấy năm đầu chưa có bảo hiểm thất nghiệp; những năm sau đã được quỹ bảo hiểm thất nghiệp "gánh" thay. Nếu thay vì thoả thuận, công ty cho chị nghỉ vì bỏ hẳn bộ phận kế toán để thuê dịch vụ ngoài, khoản chị nhận sẽ là trợ cấp mất việc làm với cách tính khác.

Mang theo hợp đồng, quyết định chấm dứt, sổ hoặc bản in quá trình đóng bảo hiểm khi đi hỏi. Các mốc thời gian là thứ quyết định số tiền, và chúng nằm trong những giấy tờ đó.

Câu hỏi thường gặp

Trợ cấp thôi việc có phải nộp thuế thu nhập cá nhân không?

Theo nguyên tắc chung của luật thuế thu nhập cá nhân, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm trả đúng theo Bộ luật Lao động thuộc nhóm không tính vào thu nhập chịu thuế. Phần công ty trả cao hơn mức luật định có thể được xử lý khác, nên bạn hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế.

Đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có được nhận trợ cấp thôi việc không?

Hai khoản đến từ hai nguồn khác nhau và tính trên hai khoảng thời gian khác nhau. Nếu bạn đủ điều kiện cho cả hai, việc nhận khoản này không làm mất khoản kia. Điều kiện cụ thể của trợ cấp thất nghiệp bạn tra Luật Việc làm hiện hành.

Thời gian thử việc có được tính vào thời gian làm việc để tính trợ cấp không?

Theo hướng dẫn hiện hành, thời gian thử việc khi sau đó tiếp tục làm việc cho chính công ty đó được tính là thời gian làm việc thực tế. Tuy nhiên nếu thời gian đó đã nằm trong diện đóng bảo hiểm thất nghiệp thì vẫn bị trừ ra như phần còn lại.

Công ty phá sản thì ai trả trợ cấp thôi việc?

Khi doanh nghiệp phá sản, các khoản nợ người lao động, gồm tiền lương, trợ cấp thôi việc và các quyền lợi khác, được ưu tiên thanh toán theo thứ tự luật phá sản quy định. Bạn nên đăng ký khoản nợ của mình với người quản lý tài sản và hỏi luật sư.

Nghỉ việc mà không báo trước đủ ngày thì có được trợ cấp thôi việc không?

Đơn phương nghỉ mà không báo trước đủ thời gian, ngoài các trường hợp được miễn báo trước, là nghỉ trái luật. Khi đó người lao động không được trợ cấp thôi việc và còn có thể phải bồi thường theo quy định.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138