DeHieu.comDễ Hiểu
Giấy tờ cá nhân giải nghĩa

Hộ chiếu là gì: các loại hộ chiếu Việt Nam và chỗ khác với thị thực

Hộ chiếu là giấy tờ nước mình cấp để công dân đi lại quốc tế, còn thị thực là phép nhập cảnh nước khác cấp. Bài giải nghĩa các loại hộ chiếu và chỗ hay nhầm.

Traveler sitting on a rolling suitcase at Tan Son Nhat departure hall, holding a closed passport with both hands, back view, large windows, bright midday light

Hộ chiếu là giấy tờ do Nhà nước Việt Nam cấp cho công dân của mình để xuất cảnh, nhập cảnh và chứng minh quốc tịch, nhân thân khi ở nước ngoài. Thị thực, thường gọi là visa, là thứ hoàn toàn khác: đó là sự cho phép nhập cảnh do nước bạn định đến cấp. Hộ chiếu nói "người này là công dân Việt Nam"; thị thực nói "nước đó đồng ý cho người này vào".

Phân biệt rõ hai thứ này giải thích được nhiều tình huống: vì sao có hộ chiếu vẫn bị từ chối lên máy bay, vì sao hộ chiếu hết hạn mà thị thực bên trong còn hạn, vì sao cùng một tấm hộ chiếu đi nước này được, nước kia không. Bài giải nghĩa hộ chiếu theo Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam ở mức nguyên tắc; thời hạn, phí và hồ sơ cụ thể bạn kiểm tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh.

Các loại giấy tờ xuất nhập cảnh của công dân Việt Nam

Không phải ai cũng chỉ có một loại hộ chiếu. Luật chia giấy tờ xuất nhập cảnh thành các loại dưới đây, mỗi loại cấp cho đối tượng khác nhau.

LoạiCấp cho aiGhi chú
Hộ chiếu phổ thôngMọi công dân Việt Nam có nhu cầu, theo thủ tục chungLoại người dân dùng khi đi du lịch, học tập, lao động, thăm thân
Hộ chiếu phổ thông cấp theo thủ tục rút gọnCông dân cần về nước trong một số trường hợp đặc biệt, thường cấp ở nước ngoàiThời hạn ngắn, mục đích hạn chế
Hộ chiếu công vụCán bộ, công chức, viên chức đi nước ngoài làm nhiệm vụ của cơ quanDùng cho chuyến công tác, không dùng cho việc riêng theo quy định
Hộ chiếu ngoại giaoMột số chức danh cao cấp và cán bộ ngoại giao theo quy địnhCó quy chế riêng trong quan hệ quốc tế
Giấy thông hànhCông dân đi lại vùng biên giới với nước láng giềng, và một số trường hợp khácPhạm vi sử dụng giới hạn theo thoả thuận giữa các nước

Với người dân thông thường, câu hỏi gần như luôn xoay quanh hộ chiếu phổ thông. Các loại còn lại cấp theo chức vụ, nhiệm vụ, không phải theo nhu cầu cá nhân.

Hộ chiếu chứa gì và chip để làm gì

Trang thông tin của hộ chiếu ghi họ tên, ngày sinh, giới tính, quốc tịch, số hộ chiếu, ngày cấp, ngày hết hạn, cơ quan cấp và ảnh chân dung. Dòng ký tự ở mép dưới là vùng đọc máy, giúp thiết bị ở cửa khẩu đọc nhanh thông tin. Tuỳ mẫu, hộ chiếu còn ghi nơi sinh và số định danh cá nhân. Các trang còn lại để dán thị thực và đóng dấu xuất nhập cảnh.

Hộ chiếu gắn chip điện tử lưu thông tin nhân thân và dữ liệu sinh trắc học như ảnh khuôn mặt trong một con chip có cơ chế bảo vệ. Tại cửa khẩu có thiết bị phù hợp, máy đọc chip và so khuôn mặt người đứng trước máy với ảnh trong chip, giúp kiểm soát nhanh và khó làm giả hơn. Hộ chiếu không gắn chip vẫn có giá trị như nhau về mặt pháp lý; chip chỉ thêm một lớp xác thực.

Vì hộ chiếu là giấy tờ chứng minh quốc tịch khi ở nước ngoài, mất hộ chiếu ở nước ngoài là chuyện nghiêm trọng hơn mất căn cước trong nước. Khi đó cơ quan đại diện Việt Nam là nơi giúp bạn có giấy tờ để về nước. Trong nước, mất hộ chiếu cũng cần báo theo quy định để hộ chiếu đó bị huỷ giá trị, tránh bị kẻ khác lợi dụng.

Thị thực là gì, và vì sao có hộ chiếu chưa chắc đã đi được

Thị thực do nước đến quyết định. Mỗi nước tự quyết định ai được vào lãnh thổ của mình và với điều kiện gì. Hộ chiếu Việt Nam chỉ chứng minh bạn là ai; việc được vào nước khác hay không phụ thuộc vào chính sách của nước đó.

Miễn thị thực là thoả thuận hoặc chính sách của nước đến. Với một số nước, công dân Việt Nam được miễn thị thực trong một thời gian lưu trú nhất định, theo hiệp định song phương, khu vực hoặc chính sách đơn phương. Danh sách này thay đổi theo thời gian, nên luôn kiểm trước chuyến đi.

Thị thực có nhiều dạng. Dán vào hộ chiếu, đóng dấu khi đến, hay thị thực điện tử cấp qua mạng và kiểm qua hệ thống. Dạng nào thì thị thực vẫn gắn với một số hộ chiếu cụ thể.

Có thị thực vẫn có thể bị từ chối nhập cảnh. Thị thực cho phép bạn đến cửa khẩu và đề nghị nhập cảnh; quyết định cuối cùng thuộc về cán bộ kiểm soát nhập cảnh nước đó. Hồ sơ không khớp mục đích chuyến đi có thể khiến bạn bị từ chối dù đã có thị thực.

Hiểu nhầm hay gặp về hộ chiếu

Những hiểu nhầm dưới đây khá phổ biến, đôi khi làm lỡ cả chuyến đi.

  • "Hộ chiếu còn hạn là đi được." Nhiều nước yêu cầu hộ chiếu còn hạn tối thiểu một khoảng thời gian tính từ ngày nhập cảnh, và còn đủ trang trống. Hộ chiếu còn hạn ít có thể bị hãng bay từ chối cho lên máy bay.
  • "Hộ chiếu hết hạn thì thị thực trong đó cũng hết." Không hẳn. Thị thực có hạn riêng; một số nước chấp nhận thị thực còn hạn trong hộ chiếu cũ khi bạn mang theo cả hộ chiếu mới, một số nước yêu cầu chuyển sang hộ chiếu mới. Hỏi cơ quan lãnh sự của nước đã cấp thị thực.
  • "Có căn cước thì đi nước ngoài không cần hộ chiếu." Thẻ căn cước dùng trong nước. Công dân Việt Nam đi nước ngoài cần hộ chiếu hoặc giấy tờ xuất nhập cảnh hợp lệ khác như giấy thông hành trong phạm vi cho phép.
  • "Hộ chiếu là giấy tờ tuỳ thân dùng ở mọi nơi trong nước." Hộ chiếu có giá trị chứng minh nhân thân, nhưng một số giao dịch trong nước có quy định riêng về giấy tờ được chấp nhận. Mang thêm căn cước khi làm thủ tục trong nước vẫn tiện hơn.
  • "Cho người khác giữ hộ chiếu là bình thường." Chủ nhà, người môi giới việc làm, công ty ở nước ngoài giữ hộ chiếu của bạn có thể là dấu hiệu bất thường. Hộ chiếu là giấy tờ của bạn, chỉ nên giao trong thủ tục chính thức có biên nhận.

Những gì được ghi thêm vào hộ chiếu sau mỗi chuyến đi

Hộ chiếu không chỉ là trang thông tin. Các trang phía sau là nơi ghi lại lịch sử đi lại của bạn: dấu kiểm chứng xuất cảnh, nhập cảnh của Việt Nam và của nước đến, nhãn thị thực dán vào, đôi khi là ghi chú của cơ quan lãnh sự. Ở những cửa khẩu dùng cổng kiểm soát tự động, dấu có thể không được đóng nữa, nhưng dữ liệu vẫn được ghi trong hệ thống của nước đó.

Những dấu này có ý nghĩa thực tế. Khi xin thị thực lần sau, nhiều nước xem lịch sử đi lại để đánh giá hồ sơ. Khi bạn cần chứng minh đã ở nước ngoài trong một khoảng thời gian, như để giải trình với cơ quan nào đó, dấu xuất nhập cảnh là bằng chứng. Vì vậy, khi đổi hộ chiếu mới, nhiều người giữ lại hộ chiếu cũ đã được huỷ giá trị theo hướng dẫn của cơ quan cấp, để còn có tư liệu về các chuyến đi.

Số trang trống cũng là yếu tố cần để ý. Người đi lại nhiều có thể dùng hết trang trước khi hộ chiếu hết hạn, và một số nước yêu cầu còn trang trống tối thiểu để dán thị thực hoặc đóng dấu. Khi đó, giải pháp là làm hộ chiếu mới chứ không phải tìm cách dán thêm trang.

Hộ chiếu và quốc tịch: một vài trường hợp đặc biệt

Vì hộ chiếu chứng minh quốc tịch, nó gắn chặt với tình trạng quốc tịch của bạn. Người có hai quốc tịch có thể có hai hộ chiếu của hai nước; khi xuất nhập cảnh Việt Nam, việc dùng hộ chiếu nào có quy định riêng và nên hỏi cơ quan quản lý xuất nhập cảnh trước. Người đã thôi quốc tịch Việt Nam không còn được dùng hộ chiếu Việt Nam, kể cả khi cuốn hộ chiếu cũ còn hạn.

Trẻ em là công dân Việt Nam cũng cần hộ chiếu riêng khi đi nước ngoài; thủ tục cho trẻ có sự tham gia của cha mẹ hoặc người đại diện. Thông tin trên hộ chiếu của trẻ phải khớp với giấy khai sinh và dữ liệu dân cư, nên những sai lệch giữa các giấy tờ cần xử lý trước khi làm hộ chiếu.

Với người Việt Nam đang ở nước ngoài, việc cấp, gia hạn hay cấp lại hộ chiếu thường làm tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó. Thông tin về các bước làm và giấy tờ cần chuẩn bị nên lấy trực tiếp từ cơ quan đại diện, vì mỗi nơi có thể có hướng dẫn bổ sung.

Khi nào nên hỏi người chuyên môn

Bài này giải nghĩa khái niệm. Những câu hỏi về quyền nhập cảnh nước khác, thời gian được ở lại, chuyển diện thị thực, hay hệ quả của việc ở quá hạn thuộc về cơ quan lãnh sự của nước đó và, khi cần, luật sư di trú. Những câu hỏi về cấp, đổi, huỷ hộ chiếu Việt Nam thuộc về cơ quan quản lý xuất nhập cảnh.

Hãy cảnh giác với dịch vụ hứa "đảm bảo đậu thị thực" hay "làm hộ chiếu không cần có mặt". Hồ sơ thị thực chỉ do nước cấp quyết định, không ai đảm bảo được; còn hộ chiếu Việt Nam được cấp qua kênh chính thức, có thể nộp trực tuyến theo hướng dẫn của cơ quan quản lý. Đưa hộ chiếu và giấy tờ cho người lạ giữ là rủi ro mất giấy tờ và bị mạo danh.

Trước mỗi chuyến đi, một danh mục kiểm tra ngắn là đủ: hộ chiếu còn hạn và còn trang trống theo yêu cầu nước đến; thị thực hoặc diện miễn thị thực đã được kiểm từ nguồn chính thức; thông tin trên vé khớp hộ chiếu từng chữ; có bản chụp hộ chiếu cất riêng phòng khi mất.

Câu hỏi thường gặp

Hộ chiếu có thời hạn bao lâu?

Thời hạn hộ chiếu phổ thông được luật quy định theo độ tuổi người được cấp, và có thể khác nhau giữa người lớn và trẻ em. Thời hạn chính xác ghi trên trang thông tin của hộ chiếu; khi làm mới, bạn kiểm quy định hiện hành tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh.

Có nên làm hộ chiếu khi chưa có kế hoạch đi đâu?

Làm sẵn giúp bạn chủ động khi có việc gấp, vì thủ tục cần thời gian xử lý. Nhưng hộ chiếu có thời hạn, làm quá sớm mà không dùng thì đến lúc đi có thể phải làm lại. Cân nhắc theo nhu cầu thực tế của bạn.

Đổi họ tên rồi có phải làm lại hộ chiếu không?

Thông tin trên hộ chiếu phải khớp với thông tin nhân thân hiện tại. Khi họ tên đã được thay đổi hợp pháp, bạn nên làm hộ chiếu mới để tránh vướng ở cửa khẩu và khi đặt vé. Hộ chiếu cũ cần được xử lý theo hướng dẫn của cơ quan cấp.

Thị thực điện tử có cần in ra không?

Thị thực điện tử được kiểm qua hệ thống của nước cấp, nhưng nhiều hãng bay và cửa khẩu vẫn khuyên mang theo bản in hoặc bản lưu trên điện thoại. Quy định cụ thể tuỳ nước, nên đọc kỹ hướng dẫn kèm thị thực.

Hộ chiếu bị ướt, rách có còn dùng được không?

Hộ chiếu hư hỏng ở trang thông tin, chip hoặc bị mất trang có thể bị từ chối khi xuất nhập cảnh. Nếu hộ chiếu hư hỏng đáng kể, nên đề nghị cấp mới trước chuyến đi thay vì mạo hiểm tại cửa khẩu.

Người Việt ở nước ngoài lâu năm có cần giữ hộ chiếu Việt Nam còn hạn không?

Nếu bạn vẫn là công dân Việt Nam và muốn dùng tư cách đó khi về nước hoặc khi cần sự hỗ trợ lãnh sự, giữ hộ chiếu còn hạn là thuận tiện. Trường hợp có quốc tịch nước khác, hỏi cơ quan đại diện về giấy tờ phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138