DeHieu.comDễ Hiểu
Giấy tờ cá nhân giải nghĩa

Giấy tờ tuỳ thân là gì: loại nào được coi là tuỳ thân, vì sao nơi nhận nơi không

Giấy tờ tuỳ thân là giấy do cơ quan nhà nước cấp, có ảnh, chứng minh bạn là ai. Bài giải nghĩa loại nào được coi là tuỳ thân và vì sao mỗi nơi chấp nhận khác nhau.

Elderly man at a bank counter in Ninh Binh sliding a plain card across the desk to a clerk, hands in focus, faces out of frame, soft overhead light

Giấy tờ tuỳ thân là giấy tờ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp cho cá nhân, có ảnh và thông tin nhân thân, dùng để chứng minh người đang xuất trình đúng là người được ghi trên giấy. Với công dân Việt Nam, giấy tờ tuỳ thân cơ bản nhất là thẻ căn cước hoặc thẻ căn cước công dân còn giá trị, cùng hộ chiếu; căn cước điện tử cũng được dùng để chứng minh danh tính trong phạm vi luật cho phép.

Điều làm người ta bối rối là không có một danh sách "giấy tờ tuỳ thân" dùng chung cho mọi việc. Ngân hàng, hãng bay, khách sạn, phòng công chứng, bệnh viện mỗi nơi chấp nhận một nhóm giấy tờ khác nhau, theo quy định của ngành mình. Bài này giải nghĩa khái niệm, giải thích vì sao có sự khác nhau đó, và giúp bạn đoán đúng nên mang gì khi đi làm việc.

Ba điều kiện để một tờ giấy được coi là tuỳ thân

Do cơ quan có thẩm quyền cấp. Thẻ thành viên câu lạc bộ có ảnh của bạn không phải giấy tờ tuỳ thân, vì không có cơ quan nhà nước nào bảo đảm thông tin trên đó. Giấy tờ tuỳ thân phải do cơ quan được pháp luật giao quyền cấp, có quy trình xác minh trước khi cấp.

Có ảnh và thông tin nhân thân. Ảnh để so khuôn mặt, thông tin nhân thân như họ tên, ngày sinh, số định danh để đối chiếu với hồ sơ. Một giấy có tên nhưng không có ảnh, như giấy khai sinh, chứng minh được thông tin nhân thân nhưng không chứng minh được người đang cầm giấy chính là người đó.

Còn giá trị sử dụng. Thẻ hết hạn, thẻ đã bị thu hồi, giấy tờ có thông tin không còn đúng với dữ liệu hiện hành có thể bị từ chối. Chứng minh nhân dân cũ là ví dụ: từng là giấy tờ tuỳ thân phổ biến nhất, nay đã hết giá trị sử dụng.

Ba điều kiện không thay nhau được. Thiếu một trong ba thì tờ giấy chỉ còn là tài liệu bổ trợ. Đó là lý do giấy khai sinh, dù quan trọng, không được dùng để làm thủ tục lên máy bay cho người lớn; và bản chụp thẻ căn cước, dù đủ ảnh và thông tin, không thay được thẻ thật ở quầy giao dịch.

Những giấy tờ hay được hỏi tới

Bảng dưới xếp các giấy tờ thường gặp theo mức độ được dùng như giấy tờ tuỳ thân. Đây là cách nhìn tổng quát; phạm vi cụ thể ở từng lĩnh vực do quy định của lĩnh vực đó quyết định.

Giấy tờCó được coi là tuỳ thân khôngGhi chú
Thẻ căn cước, thẻ căn cước công dân còn hạnCó, là giấy cơ bản trong nướcĐược chấp nhận rộng rãi nhất
Căn cước điện tử trên ứng dụng chính thứcCó, trong phạm vi luật và nơi có phương tiện kiểm traẢnh chụp màn hình không thay được
Hộ chiếu còn hạnCó, bắt buộc khi xuất nhập cảnhTrong nước được nhiều nơi chấp nhận, nhưng có nơi đề nghị thêm căn cước
Giấy phép lái xeTuỳ lĩnh vựcMục đích chính là chứng minh quyền điều khiển phương tiện; có lĩnh vực chấp nhận, có lĩnh vực không
Thẻ ngành do lực lượng vũ trang, cơ quan nhà nước cấpTuỳ lĩnh vựcThường được chấp nhận trong một số giao dịch theo quy định riêng
Giấy khai sinh, thẻ bảo hiểm y tế, thẻ học sinhKhông phải giấy tờ tuỳ thân theo nghĩa hẹpCó thể dùng bổ trợ, nhất là với trẻ em chưa có thẻ căn cước

Điểm cần nhớ: "có ảnh và do nhà nước cấp" là điều kiện cần, chưa phải đủ. Cái quyết định là nơi bạn đến đang làm theo quy định nào.

Vì sao mỗi nơi chấp nhận một kiểu

Mỗi lĩnh vực có mức rủi ro khác nhau nếu nhận diện sai người, nên mức đòi hỏi về giấy tờ cũng khác. Một phòng công chứng xác nhận chữ ký trên hợp đồng mua bán nhà phải rất chắc người ký là ai, vì sai một lần là mất tài sản của người khác; họ thường chỉ nhận một số ít giấy tờ và đối chiếu kỹ. Một hãng bay cần chắc hành khách đúng là người trên vé vì lý do an ninh, nên ngành hàng không ban hành danh sách giấy tờ riêng cho người lớn, trẻ em, khách quốc tế. Ngân hàng phải nhận biết khách hàng theo quy định về phòng, chống rửa tiền, nên thường yêu cầu giấy tờ gắn chip hoặc xác thực sinh trắc học.

Khách sạn, nhà trọ nhận giấy tờ của khách để thông báo lưu trú theo quy định về cư trú; nhu cầu ở đây là có đủ thông tin để thông báo. Bệnh viện cần xác định đúng người bệnh để không nhầm hồ sơ, và để áp dụng đúng quyền lợi bảo hiểm y tế.

Vì vậy, khi một nơi từ chối giấy tờ mà nơi khác vẫn nhận, chưa chắc nơi đó làm khó. Họ có thể đang áp dụng quy định chặt hơn của ngành họ. Câu hỏi hữu ích là: "Theo quy định ở đây, những loại giấy nào được chấp nhận?" thay vì "Sao chỗ khác nhận mà chỗ này không?". Trả lời câu thứ nhất giúp bạn quay lại với đúng giấy cần mang.

Trẻ em và giấy tờ tuỳ thân

Trẻ em là trường hợp hay gây lúng túng. Trước đây, trẻ chưa đủ tuổi làm chứng minh nhân dân không có giấy tờ tuỳ thân có ảnh, nên các nơi phải chấp nhận giấy khai sinh, thẻ học sinh hoặc giấy xác nhận khác. Theo Luật Căn cước, trẻ em có thể được cấp thẻ căn cước theo nhu cầu, và trẻ đến tuổi luật định bắt buộc phải làm thẻ. Khi đã có thẻ, việc chứng minh danh tính của trẻ đơn giản hơn nhiều.

Với trẻ chưa có thẻ, giấy tờ được chấp nhận phụ thuộc vào từng lĩnh vực. Hãng bay có quy định riêng cho hành khách trẻ em, thường gồm giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh, có khi kèm điều kiện người đi cùng. Bệnh viện dựa vào thẻ bảo hiểm y tế và thông tin trên hệ thống. Trường học dùng hồ sơ nhập học. Cha mẹ nên kiểm quy định của nơi định đến trước khi đi, nhất là với chuyến bay.

Đi cùng trẻ không phải cha mẹ, như ông bà đưa cháu đi xa, đôi khi cần thêm giấy tờ chứng minh quan hệ hoặc văn bản đồng ý của cha mẹ. Không có quy tắc chung cho mọi nơi; chuẩn bị trước giấy tờ chứng minh quan hệ là cách an toàn.

Giữ giấy tờ tuỳ thân an toàn: những việc nên làm

Giấy tờ tuỳ thân là thứ kẻ gian muốn có nhất, vì nó mở được nhiều cánh cửa. Các thói quen dưới đây giảm phần lớn rủi ro mà không làm bạn bất tiện.

  • Không để người khác giữ giấy tờ tuỳ thân của bạn làm "tin", kể cả khi thuê xe, thuê đồ. Có thể đề nghị đặt cọc bằng cách khác hoặc chỉ cho xem rồi nhận lại.
  • Khi buộc phải gửi ảnh giấy tờ, chỉ gửi cho người thật sự cần, ghi mục đích và ngày lên ảnh, che phần không cần như mã QR nếu mục đích không đòi.
  • Không đọc mã xác thực, không đăng nhập tài khoản định danh theo yêu cầu của người gọi điện tự xưng là cơ quan chức năng.
  • Ghi lại số giấy tờ, ngày cấp, nơi cấp ở một chỗ an toàn tách khỏi ví, để khi mất có thông tin báo ngay.
  • Khi mất giấy tờ, báo cơ quan quản lý theo quy định để giấy tờ bị huỷ giá trị, và theo dõi các tài khoản, thuê bao đứng tên mình trong thời gian sau đó.
  • Kiểm hạn giấy tờ định kỳ, nhất là thẻ căn cước sắp đến mốc tuổi phải đổi và hộ chiếu trước chuyến đi.

Cẩn thận với giấy tờ tuỳ thân không có nghĩa là sợ đưa ra. Ở những nơi hợp pháp cần kiểm tra, xuất trình đầy đủ giúp việc nhanh hơn; điều cần tránh là để giấy rời tay bạn hoặc để thông tin trôi đi những nơi không cần.

Khi các giấy tờ tuỳ thân của bạn ghi không giống nhau

Một người có thể cầm cùng lúc thẻ căn cước, hộ chiếu, giấy phép lái xe, và mỗi giấy được cấp vào một thời điểm khác nhau. Nếu giữa các lần cấp có thay đổi về họ tên, nơi cư trú hay số giấy tờ, các giấy sẽ ghi lệch nhau. Lệch về nơi cư trú thường không gây vấn đề lớn, vì nơi cư trú là thông tin hay thay đổi. Lệch về họ tên, ngày sinh hay số định danh thì đáng lưu ý hơn, vì đó là những trường dùng để nhận diện bạn.

Tình huống hay gặp nhất là vé máy bay đặt theo tên trên hộ chiếu cũ trong khi bạn xuất trình căn cước mới có tên đệm viết khác, hoặc tài khoản ngân hàng mở bằng số chứng minh cũ nay phải xác thực bằng số định danh. Nơi tiếp nhận sẽ cần căn cứ để tin rằng hai giấy là của cùng một người: giấy tờ ghi nhận việc thay đổi họ tên, hoặc xác nhận số cũ và số mới của cơ quan công an.

Cách phòng trước là khi một thông tin nhận diện thay đổi, lần lượt cập nhật các giấy tờ tuỳ thân còn lại thay vì chờ đến lúc cần. Giữ cùng một bìa các giấy chứng minh sự thay đổi, để khi gặp chỗ lệch có ngay thứ đưa ra.

Mượn, cho mượn, đứng tên hộ: ranh giới cần biết

Giấy tờ tuỳ thân gắn với một người cụ thể, nên dùng giấy tờ của người khác để giao dịch, hoặc cho người khác mượn giấy tờ của mình, là hành vi có thể bị xử lý theo pháp luật, và hậu quả về dân sự rơi vào chính chủ giấy. Người cho mượn căn cước để người khác đăng ký thuê bao, mở tài khoản, vay tiền có thể phải chịu trách nhiệm về những gì phát sinh dưới tên mình.

Trong gia đình, chuyện con cháu cầm giấy tờ của ông bà đi làm thủ tục hộ khá phổ biến. Với thủ tục cho phép uỷ quyền, cách đúng là lập văn bản uỷ quyền theo quy định, người được uỷ quyền xuất trình giấy tờ của chính mình cùng giấy uỷ quyền. Cầm giấy của ông bà rồi tự xưng là chủ giấy là cách làm sai, dù với ý tốt.

Nếu ai đó đề nghị bạn "đứng tên hộ" một khoản vay, một chiếc xe, một tài khoản, hãy hỏi người có chuyên môn trước khi đồng ý. Đứng tên là chịu trách nhiệm trước pháp luật, không phải chỉ cho mượn cái tên.

Câu hỏi thường gặp

Giấy phép lái xe có thay được căn cước không?

Giấy phép lái xe có ảnh và do cơ quan nhà nước cấp, nhưng mục đích chính là chứng minh quyền điều khiển phương tiện. Một số lĩnh vực chấp nhận nó như giấy tờ nhân thân, số khác không. Khi đi làm việc quan trọng, mang theo căn cước vẫn chắc hơn.

Thẻ căn cước công dân cũ còn hạn có dùng được không?

Theo Luật Căn cước, thẻ căn cước công dân đã cấp vẫn có giá trị sử dụng đến hết thời hạn ghi trên thẻ, trừ một số trường hợp luật quy định. Bạn chỉ phải đổi khi đến hạn, khi thông tin thay đổi hoặc theo các trường hợp cấp đổi khác.

Mất hết giấy tờ tuỳ thân thì chứng minh mình là ai bằng cách nào?

Thông tin của bạn vẫn nằm trong cơ sở dữ liệu. Công an nơi cư trú có thể xác minh và hướng dẫn cấp lại giấy tờ. Trong thời gian chờ, căn cước điện tử, nếu đã kích hoạt, có thể giúp ở những nơi chấp nhận.

Nơi làm thủ tục giữ giấy tờ tuỳ thân của khách có đúng không?

Việc kiểm tra, ghi thông tin là hợp lý ở nhiều nơi. Việc giữ giấy tờ thì cần căn cứ, và nhiều trường hợp không có căn cứ đó. Bạn có quyền hỏi lý do và đề nghị cách khác. Nếu nghi ngờ hành vi giữ giấy tờ trái quy định, có thể phản ánh với cơ quan quản lý.

Người nước ngoài ở Việt Nam dùng giấy gì làm giấy tờ tuỳ thân?

Người nước ngoài thường dùng hộ chiếu của nước mình cùng thị thực hoặc thẻ tạm trú, thẻ thường trú do Việt Nam cấp. Phạm vi chấp nhận theo quy định từng lĩnh vực, nên khi cần, họ nên hỏi nơi giao dịch hoặc cơ quan quản lý xuất nhập cảnh.

Có nên mang theo bản chính giấy tờ tuỳ thân mọi lúc không?

Thẻ căn cước nên mang theo khi ra đường vì nhiều tình huống cần xuất trình. Hộ chiếu thì không cần mang trong sinh hoạt hằng ngày ở trong nước, nên cất ở nhà để giảm nguy cơ mất. Những giấy khác chỉ mang khi cần cho việc cụ thể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138